Pisarz, dramaturg patriota, autorytet
Sprzyjał ruchowi niepodległościowemu powiązanemu z Józefem Piłsudskim, z którym spotkał się jeszcze w roku 1906. Po wybuchu I wojny światowej, chociaż wstąpił do Legionów, zaniechał współpracy z obozem Piłsudskiego, gdyż nie aprobował polityki państw centralnych wobec Polski tak jak przedstawiała się ona w Akcie 5 Listopada oraz planach geopolitycznych Rzeszy Niemieckiej (po wygranej wojnie – wieniec państw klienckich w ramach Mitteleuropa ).
Wobec upadku Austro-Węgier, organizował polską administrację na Podhalu, pełniąc przede wszystkim funkcję prezydenta tzw. Republiki Zakopiańskiej. Wspólnie z Janem Kasprowiczem agitował na rzecz Polski podczas plebiscytu na Warmii i Mazurach. zaś w roku 1920 założył Towarzystwo Przyjaciół Pomorza.
Był współtwórcą i pierwszym prezesem Związku Zawodowego Literatów Polskich, powołał do istnienia polski oddział Pen-Clubu (1924). Został również filistrem honoris causa polskiej korporacji akademickiej Pomerania. Był wielokrotnie nominowany do Nagrody Nobla, nie otrzymanie jej mogło być wywołane naciskami niemieckimi w związku z walką Żeromskiego o zachodnie i północne granice odrodzonej Polski.
Od roku 1919 mieszkał w Warszawie, w 1924 roku przeprowadzając się do mieszkania w oficynach Zamku Królewskiego. W lecie 1925 znacznie podupadł na zdrowiu, gdy zmarł powszechne było przekonanie o odejściu największego polskiego pisarza współczesnego.
Jego pogrzeb stał się wielką patriotyczną manifestacją – Stefan Żeromski
20 listopada minęło 97 lat od śmierci Stefana Żeromskiego, jednego z najwybitniejszych pisarzy polskich, autora między innymi „Popiołów”, „Wiernej rzeki”, „Przedwiośnia”, „Ludzi bezdomnych”, „Na probostwie w Wyszkowie”. W przeszłości, dla wielu roczników Polaków jego „Szklane domy” stanowiły drogowskaz, a Cezary Baryka był nie tylko ulubionym bohaterem literackim.
Urodził się w 1864 roku w zubożałej rodzinie szlacheckiej. Szybko zaczął pisać, pierwszymi próbami były wiersze. Było mu ciężko, nie skończył studiów, żył z korepetycji. . Pierwsze sukcesy literackie pozwoliły mu podjął pracę jako guwerner w dworach szlacheckich. Chory na gruźlicę w 1892 r. wyjechał do Szwajcarii, gdzie przez pięć lat był bibliotekarzem Polskiego Muzeum Narodowego w Rapperswilu. Po powrocie do Warszawy w pracował w Bibliotece Ordynacji Zamoyskich. Książki Żeromskiego stawały się coraz bardziej popularne, sytuację materialną poprawiły honoraria za „Ludzi bezdomnych”. Powieść przyjęto bardzo dobrze, stała się nawet bestsellerem – dla jednych była programem działania, dla innych wyciskaczem łez.
Żył nie tylko pisaniem, związał się z ruchem niepodległościowym, po wybuchu I wojny światowej zgłosił się w 1914 roku do Legionów Polskich. Później uczestniczył w akcji plebiscytowej, zjeździł Warmię i Mazury, pisał o Śląsku, Wielkopolsce i Pomorzu. Zaprzyjaźnił się z Piłsudskim. Połączyła ich wspólnota tożsamości i wartości polskiego inteligenta. W wolnej Polsce ich drogi się rozeszły, Żeromski pozostał marzycielem, a Piłsudski stał się politycznym pragmatykiem.
Na początku lat 20. był wymieniany wśród kandydatów do literackiego Nobla. Nie otrzymał jednak tej nagrody, głównie z powodu kampanii dziennikarzy niemieckich po opublikowaniu „Wiatru od morza” (1922), opisującego historię walki o polskość Pomorza. Nie wzbudzała również entuzjazmu staromodna – jak niektórzy mówili – narracja Żeromskiego.
W II RP Żeromski uznawany był za najpopularniejszego polskiego pisarza. W dowód uznania otrzymał mieszkanie na Zamku Królewskim w Warszawie, jego imieniem nazwano założony w 1932 roku park na warszawskim Żoliborzu.
Stefan Żeromski zmarł 20 listopada 1925 r. Jego pogrzeb stał się wielką manifestacją narodową. Na żądanie mieszkańców stolicy skrócono tego dnia czas pracy. Pisarz spoczął 23 listopada 1925 r. na Cmentarzu Ewangelicko-Reformowanym w Warszawie.
Więcej o Stefanie Żeromskim w publikacji: http://bit.ly/3X6m4ef(link is external)
Foto: Polona/domena publiczna
Źródło :
IPN – https://m.facebook.com/story.p…(link is external)
Zostaw komentarz