STEFAN STARZYŃSKI DO KOŃCA NA POSTERUNKU. 27 października 1939 r Niemcy aresztowali prezydenta Warszawy Stefana Starzyńskiego. Polski polityk, prezydent Warszawy, aktywny działacz konspiracyjny, jeden z najbardziej zasłużonych obrońców stolicy podczas kampanii wrześniowej 1939 r

REKLAMA

Najprawdopodobniej Stefan Starzyński został rozstrzelany pomiędzy 21 a 23 grudnia 1939 r w Warszawie lub okolicach miasta.

OKOLICZNOŚCI ŚMIERCI STEFANA STARZYŃSKIEGO DO DZISIAJ NIE SĄ CAŁKIEM JASNE.
.

ŻYCIE I ŚMIERĆ PREZYDENTA WARSZAWY.

Stefan Starzyński urodził się 19 sierpnia 1893 roku w Warszawie. Jego matka była nauczycielką języka francuskiego, a ojciec pracował jako urzędnik i rzemieślnik. Starzyński miał dwóch starszych braci.

Młode lata Starzyński spędził w Łowiczu. Brał udział w strajku szkolnym w 1905 r. Po zdaniu matury rozpoczął studia ekonomiczne na Wyższych Kursach Handlowych Augusta Zielińskiego, dziś to Szkoła Główna Handlowa. Przez krótki czas studiował też na Uniwersytecie Warszawskim. Należał do Związku Strzeleckiego.
.

I WOJNA ŚWIATOWA

W czasie I wojny światowej przebywał w Łodzi, gdzie mieszkała jego matka. Ze swoją pierwszą żoną, Józefą zd. Wróblewską „Zuza” działał w Polskiej Organizacji Narodowej. Żona opuściła go w 1917 r.

22 października 1914 r Stefan Starzyński wstąpił do Legionów Polskich. Był m.in. dowódcą plutonu II batalionu 5 pułku piechoty i brał udział w całym szlaku bojowym I Brygady Legionów.

W czasie kryzysu przysięgowego w lipcu 1917 r, odmówił złożenia przysięgi, a niedługo później został internowany, wraz z innymi żołnierzami Legionów, w Beniaminowie.

Z obozu Starzyński został zwolniony 1 marca 1918 r. Zamieszkał w Warszawie, gdzie rozpoczął pracę w Towarzystwie Przemysłowym, a jednocześnie działał potajemnie w Polskiej Organizacji Wojskowej.

W listopadzie 1918 r Stefan Starzyński wrócił do Wojska Polskiego. W Krakowie organizował wiece patriotyczne i demonstracje. 18 grudnia 1918 r formalnie został przyjęty do WP i rozpoczął służbę w Dowództwie Okręgu Generalnego Warszawa.

Starzyński brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej. Na własną prośbę został skierowany na front pod komendę gen. Stanisława Hallera. Wyróżnił się walkami z Armią Konną Siemiona Budionnego. Wiosną 1921 r poprosił jednak o przeniesienie do rezerwy i został zwolniony ze służby czynnej.

W 1922 r Starzyński ożenił się z Pauliną Tylicką zd. Chrzanowską. Dla 2 żony zmienił wyznanie na ewangelicko-reformowane.

W latach 1922–1924 Starzyński pełnił obowiązki sekretarza generalnego Polskiej Komisji Reewakuacyjnej i Specjalnej, która realizowała postanowienia traktatu ryskiego podpisanego z Rosją bolszewicką po zakończeniu wojny.

W połowie 1926 r, po zamachu stanu przeprowadzonym przez Józefa Piłsudskiego, Stefan Starzyński pracował jako urzędnik ds. szczególnych zleceń przy premierze Kazimierzu Bartlu, a później jako dyrektor Departamentu Ogólnego Ministerstwa Skarbu i wiceminister skarbu.

Był także posłem na Sejm z ramienia Bezpartyjnego Bloku Współpracy z Rządem (BBWR). Od 1932 r Starzyński pełnił funkcję wiceprezesa Banku Gospodarstwa Krajowego.

Prowadził także wykłady w Wyższej Szkole Handlowej, a w 1934 r został prezesem Związku Miast Polskich.
.

PREZYDENT WARSZAWY

2 sierpnia 1934 r Stefan Starzyński został mianowany komisarycznym prezydentem Warszawy. Zastąpił na tym stanowisku Mariana Zyndrama-Kościałkowskiego. Początkowo nie był zbyt chętnie widziany na tym stanowisku przez część mieszkańców Warszawy.

Z jednej strony traktowano go jako administratora „z nadania” politycznego, ale z drugiej strony wiele osób miało nadzieję, że nowy prezydent wyciągnie stolicę z zadłużenia i wprowadzi konieczne reformy.

Stefan Starzyński współpracował z prezydentem Ignacym Mościckim i ministrem skarbu Eugeniuszem Kwiatkowskim w opracowaniu czteroletniego programu rozwoju gospodarczego Warszawy.

Plan przewidywał m.in. rozwój budownictwa mieszkaniowego w kierunku zachodnim od Dworca Głównego, budowę Dworca Zachodniego i nowej elektrowni, rozbudowę Ochoty i Mokotowa, a także rozwój Powiśla, Żoliborza, Bielan i Powązek.

Starzyński stał się słynny dzięki hasłu „zwrócenia Warszawy w stronę Wisły”.Wiele pomysłów Starzyńskiego udało się wcielić w życie w czasie jego 5 letnich rządów.

Prezydent Starzyński mógł pochwalić się m.in. budową 100 tysięcy mieszkań, oddaniem do użytku gmachu Muzeum Narodowego, Domu Turysty, renowacją Arsenału i pałacu Brühla.
.

II WOJNA ŚWIATOWA

Po wybuchu II wojny światowej i ataku Niemiec na Polskę, 1 września 1939 r, Stefan Starzyński otrzymał rozkaz opuszczenia Warszawy. Odmówił wykonania polecenia i od 8 września sprawował funkcję Komisarza Cywilnego przy Dowództwie Obrony Warszawy.

Powiedział do generała Juliusza Rómmla: „Tak jak pan dzieli los swoich żołnierzy – tak i ja pozostanę wśród swoich”.

W czasie wojny obronnej 1939 r i działań obrony stolicy, Starzyński współpracował z generałem Walerianem Czumą, który sprawował funkcję dowódcy obrony Warszawy.

Niemal każdego dnia Starzyński pojawiał się w budynku Polskiego Radia, skąd kierował apele do ludności polskiej, przekazywał też najświeższe informacje z frontu i podtrzymywał Polaków na duchu.

Kiedy Warszawa skapitulowała, Stefan Starzyński nadal jej nie opuszczał. Ściśle współpracował z pierwszym komendantem głównym Służby Zwycięstwa Polski, gen Michałem Karaszewiczem-Tokarzewskim.

Starzyński został aresztowany przez Niemców 27 października 1939 r w ratuszu. Był przesłuchiwany przez Gestapo, a następnie zamknięty w Areszcie Centralnym. Później został przewieziony do więzienia na Rakowieckiej, a następnie na Pawiak.
.

OKOLICZNOŚCI ŚMIERCI STEFANA STARZYŃSKIEGO DO DZISIAJ NIE SĄ CAŁKIEM JASNE.

Jego zamordowanie przypisuje się Einsatzgruppe IV pod dowództwem SS-Brigadeführera Lothara Beutela. Najprawdopodobniej Stefan Starzyński został rozstrzelany pomiędzy 21 a 23 grudnia 1939 r w Warszawie lub okolicach miasta.

Wcześniejsze hipotezy mówiły m.in. o śmierci Starzyńskiego w marcu 1944 r prezydent miał zostać zabity w kopalni soli potasu. Inna możliwa hipoteza mówi o zabiciu Starzyńskiego w październiku 1943 r po wcześniejszym więzieniu w obozie Dachau. Niemcy mieli namawiać prezydenta do kolaboracji, na co ten nie chciał się zgodzić.

Obecność Starzyńskiego w Dachau potwierdzało kilka osób, ale dokumenty obozowe nie mówią nic na temat jego uwięzienia w tym miejscu. Nie wiadomo, gdzie Stefan Starzyński został pochowany. Jego symboliczny grób znajduje się na warszawskich Powązkach.
.

ORDERY i ODZNACZENIA

Order Orła Białego (pośmiertnie, 28 marca 2010)

Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari (24 września 1939)

Order Krzyża Grunwaldu I klasy (pośmiertnie, 6 września 1946)

Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (10 listopada 1933)

Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (10 listopada 1928)

Krzyż Niepodległości Polski Podziemnej z Mieczami (pośmiertnie, 12 sierpnia 1954)
Krzyż Niepodległości (6 czerwca 1931)

Krzyż Walecznych (trzykrotnie, 1921)

Złoty Krzyż Zasługi (11 listopada 1937)

Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921

Złoty Wawrzyn Akademicki (7 listopada 1936)

Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości

Krzyż Wielki Orderu Leopolda II (Belgia)

Wielki Oficer Orderu Korony Włoch (Włochy)

Order Krzyża Orła II klasy (Estonia, 1935)

CZEŚĆ JEGO PAMIĘCI.