Człowiek już nie walczy. Nie dlatego, że przegrał. Dlatego, że nie ma już z czym walczyć. Ciało jest napięte, uniesione, rozciągnięte pomiędzy ziemią a niebem. Każdy oddech przychodzi z wysiłkiem, jakby trzeba go było wydobywać z miejsca, w którym go już nie ma. Ręce nie podtrzymują – są podtrzymywane. Nogi nie stoją – wiszą. I czas przestaje płynąć tak jak wcześniej. Nie ma już kroków, które można liczyć. Nie ma odcinków drogi. Jest tylko trwanie – rozciągnięte, nierówne, coraz bardziej ciche.

REKLAMA

A wokół są ludzie. Jedni patrzą w górę, jakby chcieli jeszcze coś zobaczyć. Inni odwracają twarz, jakby nie mogli znieść tego, co już się stało. Ktoś podnosi ręce – nie wiadomo, czy w modlitwie, czy w bezradności. Ktoś inny trzyma różaniec, jakby próbował uchwycić w palcach coś, co się wymyka. Są blisko, a jednak każdy jest osobno. Bo tego momentu nie da się podzielić. Nie da się go unieść razem.

A rzeźba mówi jeszcze więcej. Postacie stoją jakby zatrzymane w pół gestu – nie są już ludźmi, ale samą reakcją. Jedna twarz uniesiona ku górze, jakby szukała odpowiedzi. Druga pochylona, jakby nie mogła patrzeć. Ręce splecione, dłonie zaciśnięte, ramiona wyciągnięte – każdy gest jest jak echo czegoś, czego nie da się wypowiedzieć. Jakby cały świat stał pod krzyżem, ale nikt nie wiedział, co zrobić z tym, co widzi.

I w tej ciszy, która narasta, zaczyna się ujawniać coś jeszcze. Nie tylko cierpienie. Nie tylko koniec drogi. Jakby w tym, co się dzieje, było coś, co przekracza sam ból. Jakby to, co rozciągnięte na krzyżu, nie było już tylko ciężarem, ale także odpowiedzią – nie na jedno pytanie, ale na wszystko, co człowiek niesie w sobie wobec drugiego człowieka. Krzyż nie jest tu tylko miejscem śmierci. Staje się znakiem, który nie mieści się w samym cierpieniu.

I wtedy dzieje się coś, co jeszcze bardziej nie pasuje do tego, co wokół. Nie ma przekleństwa. Nie ma oskarżenia. Jest coś odwrotnego. Jakby w tej chwili, w której wszystko zostało odebrane, człowiek oddawał jeszcze coś ostatniego – nie dlatego, że musi, ale dlatego, że tak wybiera. Jakby przebaczenie było jedyną rzeczą, której nie da się odebrać, nawet wtedy, gdy odebrano już wszystko inne.

I to właśnie zatrzymuje. Bo to nie jest to, czego oczekują ci, którzy patrzą. Nie to, co mieści się w porządku świata. Dlatego rodzi się zdziwienie. Ciche, nienazwane, ale obecne. Jakby ktoś, kto patrzy, zaczynał rozumieć, że to, co się tu dzieje, nie jest tylko karą. Że nie wszystko można wyjaśnić winą. Że być może ten, który wisi, niesie coś, co nie należy tylko do niego.
Jakby gdzieś obok, w cieniu tej samej chwili, rodziła się inna myśl – że można cierpieć za to, co się zrobiło, i można cierpieć, choć nie ma się czego bronić. I że dopiero wtedy zaczyna się rozumieć różnicę.

I w pewnej chwili dzieje się coś, czego nie widać. Nie ma gwałtownego ruchu. Nie ma krzyku, który wszystko zmienia. Jest raczej coś odwrotnego. Jakby coś, co było napięte, przestało się trzymać. Jakby coś, co jeszcze trwało, po prostu przestało trwać. Cisza staje się inna. Głębsza. Nie taka, która czeka. Taka, która już niczego nie oczekuje.

I wtedy człowiek zostaje na krzyżu – ale już nie tak jak przed chwilą. Bo to, co było jego wysiłkiem, jego bólem, jego oddechem – przestaje należeć do tego miejsca. Zostaje ciało. Reszta odchodzi. Nie widać dokąd. Nie słychać kiedy. A jednak wszystko się zmienia.

Bo Stacja XI była o tym, że człowiek zostaje przytwierdzony do tego, czego nie może już zmienić.
A Stacja XII jest o tym, że przychodzi moment, w którym nawet to przestaje mieć znaczenie.

I zostaje tylko cisza.

Zbigniew Grzyb