Przed dwudziestu laty współorganizowałem w IPN konferencję „Stan wojenny – spojrzenie po dwudziestu latach”. Niespodziewanie dla organizatorów, tuż przed konferencją swój udział zapowiedział w niej prezydent RP Aleksander Kwaśniewski.

REKLAMA

Kilka miesięcy wcześniej władzę w Polsce przejął rząd Leszka Millera i przyszłość IPN wisiała na włosku. Cieniutkim włosku. Treść przemówienia Kwaśniewskiego, wygłoszonego na konferencji, została utrzymana w konwencji „panu Bogu świeczkę, a diabłu ogarek” i nie miała większego znaczenia.

Ważny był natomiast sygnał, jaki Kwaśniewski wysłał wówczas do swojego obozu politycznego, a który brzmiał: IPN jest w Polsce potrzebny.

Od ponad pięciu lat nie łączą mnie z IPN żadne związki formalne, wciąż jednak uważam, że dalej jest Polsce potrzebny i dlatego z pełnym przekonaniem wezmę udział w organizowanej przez Instytut konferencji na temat stanu wojennego i dekady lat 80. Także i dlatego, aby po raz kolejny pokazać, czym różniła się realna dyktatura od wirtualnej.

Niezależnie od błędów, jakie popełniali kolejni prezesi IPN oraz potknięć przytrafiających się wielu jego pracownikom, bilans Instytutu wciąż pozostaje dodatni, choć jego polityczna hipoteka została bardzo mocno obciążona powiązaniem władz IPN z partią rządzącą.

Przez długie lata próbowałem na różne sposoby ograniczyć wpływ polityków na IPN, aby oddać go w możliwie dużym stopniu środowisku historyków. Nie udało się i dziś widzę, że udać się nie mogło.

Politycy w Polsce zbyt lubią grać historią najnowszą, aby oddali tak dużą instytucję jak IPN we władanie historykom.

W dwudziestoletnich dziejach IPN, znakomicie widać, jak wielki mamy w Polsce problem ze zbudowaniem pluralistycznej instytucji państwowej, która nie działałaby w rytm wyników kolejnych wyborów. Ale próbować wciąż trzeba, póki mamy własne państwo, co wielu naszym przodkom nie było dane.

Zapraszam do udziału w ogólnopolskiej konferencji naukowej „Obrachunek z dekadą Jaruzelskiego, czyli jak dziś oceniamy ostatnie lata PRL (1981–1989). Przyczynek do bilansu historii politycznej” organizowanej przez Oddziałowe Biuro Badań Historycznych IPN w Warszawie. Program konferencji tutaj.

Autor: prof. Antoni Dudek
Polski politolog i historyk, profesor nauk humanistycznych, członek Rady Instytutu Pamięci Narodowej, profesor zwyczajny Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie.