Przeprowadzona wiosną i latem 1947 roku Akcja „Wisła” do dziś pozostaje jednym z najbardziej spornych wydarzeń w powojennej historii Polski. Dla jednych była brutalną represją wymierzoną w ludność ukraińską, dla innych – operacją wojskową, która doprowadziła do zakończenia wieloletnich walk i terroru na południowo-wschodnich terenach kraju.
Głównym celem przesiedleń było odcięcie Ukraińskiej Powstańczej Armii od zaplecza organizacyjnego i logistycznego. Władze uznały, że bez wsparcia lokalnych struktur UPA nie będzie w stanie dalej prowadzić działań zbrojnych.
W kontekście tych wydarzeń rzadko wspomina się dziś o Ostapie Stecy – generale Wojska Polskiego pochodzenia ukraińskiego, urodzonym w 1899 roku w Komańczy. Był on jedną z osób zaangażowanych w przygotowanie analiz dotyczących walk z podziemiem UPA i współtworzył koncepcje wykorzystane później podczas Akcji „Wisła”.
Steca doskonale znał realia ukraińskiego środowiska narodowego – jego język, mentalność i struktury organizacyjne. W młodości służył w Ukraińskich Strzelcach Siczowych oraz walczył przeciwko Polsce w szeregach Ukraińskiej Armii Halickiej podczas wojny polsko-ukraińskiej w latach 1918–1919. Później związał się z Armią Czerwoną, a w 1944 roku został skierowany do Ludowego Wojska Polskiego, gdzie objął funkcję szefa sztabu 1 Dywizji Piechoty im. Tadeusza Kościuszki.
Według relacji historycznych w 1944 roku UPA zamordowała jego siostrę. Wydarzenie to miało mieć wpływ na jego późniejszy stosunek UPA.
Steca uważał, że same działania militarne nie wystarczą do rozbicia banderowców mających zaplecze w okolicznych mieszkańcach. Zwracał uwagę na rolę lokalnych struktur wspierających. Na wielu terenach działały SKW – Samoobronni Kuszczowi Widdiły – odpowiedzialne za wywiad, zaopatrzenie, ukrywanie oraz utrzymywanie łączności. Bez tego zaplecza oddziały UPA nie mogłyby funkcjonować przez tak długi czas.
W przygotowywanych raportach i analizach wskazywano, że rozproszenie zaplecza organizacyjnego może doprowadzić do osłabienia struktur UPA i zakończenia walk. Wielu ludzi wysiedlonych dzięki Akcji „Wisła” uratowało własne życie. Na wielu ciążyły wyroki śmierci których ich rodacy nie zdążyli wykonać.
Po zakończeniu wojny Ostap Steca pełnił funkcję szefa Oddziału Operacyjnego Sztabu Generalnego WP, a później został zastępcą komendanta Akademii Sztabu Generalnego. W 1956 roku wyjechał do Związku Radzieckiego, gdzie zakończył życie jako generał major w stanie spoczynku. Obecnie jego nazwisko pomija się w debacie dotyczącej Akcji „Wisła”, mimo że był związany z przygotowaniem działań przeciwko UPA.
Dyskusja o tamtych wydarzeniach nadal budzi emocje i dzieli opinię publiczną. Dla jednych przesiedlenia pozostają symbolem cierpienia i utraty rodzinnych stron, dla innych były próbą zakończenia krwawych wydarzeń, które pochłonąły tysiące ofiar cywilnych.
Na zdjęciu członkowie Ukraińskiej Powstańczej Armii zatrzymani przez żołnierzy w rejonie Sanoka. Fotografia ze zbiorów IPN.
Autor: Jędruś Ciupaga
Zostaw komentarz