Zabytki sztuki sakralnej Rosji

Monaster Opieki Matki Bożej w Moskwie. Klasztor Pokrovsky jest żeńskim klasztorem stawropegicznym Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego w Moskwie, na Pokrowskiej Zastawie (Abelmanovskaya Zastava).

REKLAMA

Klasztor został założony jako męski klasztor w 1635 roku przez cara Michaiła Fiodorowicza na pamiątkę jego ojca, patriarchy Filareta, który zmarł w święto wstawiennictwa Matki Boskiej. Wcześniej na miejscu budowy klasztoru znajdował się cmentarz dla bezdomnych i wędrowców, dlatego w pierwszych wiekach swego istnienia klasztor nosił też nazwę Bożedomski lub klasztor na Domach Nędznych. Klasztor został ukończony za cara Aleksieja Michajłowicza kosztem środków uzyskanych z dzierżawy gruntów, dlatego zwykli ludzie nazywani byli także „pokojami”. W 1655 roku wzniesiono murowaną katedrę klasztorną pw. Wstawiennictwa Marii Panny, przebudowaną w latach 1806-1814. W XVIII w. wzniesiono kościół Zmartwychwstania Słowa i trzydziestometrową trójkondygnacyjną dzwonnicę. Od 1680 do 1731 roku Klasztor wstawienniczy został przydzielony do klasztoru Zaikonospasskiego.

W czasie wojny 1812 roku w klasztorze mieszkał francuski generał Michel Claparede, dowódca polskiego korpusu. W tym samym roku klasztor został spustoszony, część budynków klasztornych uległa zniszczeniu. W 1855 roku konsekrowano cerkiew Zmartwychwstania Słowa, przebudowaną według projektu Michaiła Bykowskiego; z XVIII-wiecznej świątyni zachowały się cztery kopulaste filary z łukami oraz wschodnia ściana ołtarza głównego. Południowa część muru została zbudowana w 1886 roku według projektu architekta Wasilija Karniejewa.Pod koniec XIX w., od ok. 1870 roku, klasztor został przekształcony w Klasztor Misyjny Wstawiennictwa. Powstał tam instytut misyjny, który kształcił zakonników, którzy chcieli wyjeżdżać na misje edukacyjne. Instytut Misyjny działał jedynie w okresie biskupstwa św. Innocentego Metropolity Moskiewskiego, szkoląc kilkudziesięciu misjonarzy.

W 1922 roku nastąpiła Konfiskata majątku Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego. Była to akcja przejmowania ruchomego majątku Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego podjęta po wybuchu klęski głodu na Powołżu w 1921. Oficjalnym celem konfiskat cennych przedmiotów wykorzystywanych przez prawosławnych w czasie odprawiania Świętej Liturgii była chęć pozyskania środków finansowych na walkę z głodem. W rzeczywistości rząd bolszewicki, mimo faktycznego wykorzystania na ten cel pozyskanych przedmiotów, traktował akcję również jako okazję do kolejnego zdecydowanego ataku na Kościół prawosławny. Ostatecznie świątynię zamknięto w 1926 roku a klasztor w 1929 roku. Bolszewicy wysadzili też w powietrze dzwonnicę. Ostatnim opatem klasztoru wstawienniczego był archimandryta Weniamin (Miłow).

W 1934 r. w zachodniej części terytorium klasztoru, na terenie cmentarza klasztornego, założono park kultury i rekreacji rejonu Żdanowskiego (obecnie Park Taganski); mury klasztorne w tej części zostały rozebrane. W budynkach klasztornych mieściła się drukarnia, redakcja czasopisma, hala sportowa, sala bilardowa, studio filmowe, administracja kinowa. W 1994 roku klasztor wstawienniczy został zwrócony Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej. Cmentarz przy klasztorze wstawienniczym o powierzchni 5,4 ha był największą nekropolią klasztorną w Moskwie. Pochowano tu wielu członków rodziny Botkinów (m.in. pisarz Wasilij Botkin, kolekcjoner Dmitrij Botkin, kupcy Piotr Pietrowicz i Piotr Kononowicz Botkin); kupcy i dobroczyńcy Chludowów (z których najsłynniejszym jest Aleksiej Chludow); kupiec i moskiewski etnograf Nikołaj Najenow; rosyjski poeta Dmitrij Glebow; kolekcjoner Piotr Szczukin; biskup Dionisy (Khitrow), twórca gramatyki języka jakuckiego; wybitni przedstawiciele duchowieństwa gruzińskiego. Znaczna część nekropolii została rozebrana po 1934 roku podczas zmasowanej likwidacji cmentarzy w ZSRR, która to akcja w całym państwie sowieckim trwała aż do 1941 roku. Na miejscu tej nekropoli założono Park Tagański. W dnku 24 listopada 1994 roku Święty Synod podjął decyzję o ponownym otwarciu klasztoru wstawienniczego jako żeńskiego klasztoru poświeconego m.in. od 22 lutego 1995 r. – Ksieni Teofanii (Miskina), dawniej rezydentki klasztoru sw. Trójcy Diveyevo. Została ona podniesiona jako zakonnica przez patriarchę Aleksego II do stopnia Ksieni. W marcu 1995 roku zarejestrowano statut prawny klasztoru. Odrodzenie klasztoru rozpoczęło się w październiku 1995 roku, kiedy to w murach na wpół zniszczonego kościoła wstawienniczego odprawiona została pierwsza Boska Liturgia, do której modliło się pięć sióstr pod wodzą Matuszki Teofanii. Brat opatki, ojciec Aleksander, wykonał ze sklejki pierwszy ikonostas, na którym wzmocniono papierowe ikony. W latach 1996-1997, na mocy dekretu rządu moskiewskiego, klasztorowi zostały przekazane do nieograniczonego i nieodpłatnego użytkowania wraz z zachowanym kościołem, budynkami sakralnymi oraz gruntami klasztornymi z wyjątkiem tych, który zajmuje park Tagansky ze stadionem co stanowiło połowę dawnego obszaru klasztoru.

1 maja 1998 r. do klasztoru przeniesiono szczątki Matrony Nikonowej, które w nocy 8 marca tego samego roku odnaleziono i ekshumowano z grobu na cmentarzu Daniłowskim w Moskwie. Klasztor wstawienniczy stał się ośrodkiem szerzenia jej kultu. W dniu 2 maja 1999 roku Matrona Nikonowa została uwielbiona w obliczu miejscowych świętych jako „Błogosławiona Matrona Moskiewska”, a w 2004 roku na Soborze Biskupów odbyła się generalna kanonizacja kościoła. W 1999 r. konsekrowano górny kościół pw. Wstawiennictwa Najświętszej Bogurodzicy, 22 listopada 2001 r., w dniu 120-tej rocznicy urodzin Matrony Moskwy, konsekrowano katedrę Zmartwychwstania Pańskiego. W 2002 roku konsekrowano nowo odbudowaną trójkondygnacyjną dzwonnicę, będącą dokładną kopią zniszczonej. Święte Źródło zostało przywrócone. Do 2014 roku w klasztorze jest około 50 sióstr. W klasztorze znajduje się też schronisko dla dziewcząt na 40 osób.

Trzeba przyznać, że każdego dnia klasztor odwiedza nawet 3 tys. pielgrzymów, w niedziele i święta ich liczba sięga 25 tys., w dni świąt patronackich – do 50 tys.

Będąc w Moskwie warto zobaczyć ten przepiękny, odrestaurowany po okresie sowieckim, zabytek architektury sakralnej, co gorąco wszystkim polecam. Polecam też park, który jest miejscem zadumy nad straszliwą historią okresu bolszewików i czasów sowieckich.