Policyjny zespół tzw. „Archiwum X” do spraw niewyjaśnionych przestępstw po 18 latach wraca do sprawy „Kuśnierza”, czyli zabójstwa studentki Kasi, której znaczny fragment skóry znaleziono po zaginięciu dziewczyny na śrubie statku płynącego po Wiśle. Niedawno Policja podjęła działania na nowo. Nie żałowano sił ani środków. Grupa płetwonurków przeszukała dno rzeki. Jak donoszą media, poszukiwania zakończyły się znalezieniem przedmiotów związanych z Kasią, a policjanci wytypowali podejrzanego. Komentarze internautów są entuzjastyczne, ludzie kibicują Policji.
Po sześciu latach od katastrofy smoleńskiej Prokurator Krajowy podejmuje decyzję o ekshumowaniu i autopsji ciał Ofiar; wszystkich z wyjątkiem dziewięciu, których ekshumacje odbyły się wcześniej. Niektóre media i portale internetowe szaleją. Komentarze internautów są w dużej części bardzo negatywne, wielokroć z przekroczeniem granic dobrego smaku, a nawet prawa. Padają pytania o sens i o koszt badań, a także o to, czy sprzeciw rodzin nie powinien być najważniejszy.
Rodziny Ofiar są podzielone. Część protestuje, część chce mieć wreszcie pewność, że w grobie rodzinnym spoczywa ich bliski. Jest duża grupa rodzin, które chcą ekshumacji i sprawdzenia, czy nie nastąpił a pomyłka w oznaczeniu zwłok drogiej im osoby. O nich się milczy. Jak pogodzić interesy osób, które chcą spokoju, z prawem do kultu osoby zmarłej, której elementem jest pochówek właściwego ciała? Wyobraźmy sobie, że w szpitalnej kostnicy pomylono dwa ciała i jedna z rodzin, powziąwszy o tym wiadomość, dąży do ekshumacji i prawidłowego pogrzebu, a druga rodzina nie zgadza się. Czyż nie przyznalibyśmy racji raczej tej pierwszej rodzinie?
Przypomnijmy: pod rządami PO odbyło się 9 ekshumacji, po prawie trzech latach od katastrofy. Niekiedy wbrew wyraźnie wyartykułowanej woli rodzin, które były pewne rozpoznania ciała w Moskwie. Według prawa karnego procesowego sprzeciw ten nie miał znaczenia. Dura lex sed lex. Rezultat był szokujący. Aż sześć ciał zostało błędnie pochowanych. Sześć z dziewięciu to 2/3. Pomyłki nastąpiły już po niebudzących wątpliwości identyfikacjach. Prawdopodobnie błąd nastąpił przy oznaczaniu rozpoznanych ciał. Nie zgadzała się również dokumentacja sekcji rosyjskich.
Nie przypominam sobie, aby wówczas mainstreamowe media krzyczały – tak jak robią to dziś – że należy „zmarłych zostawić w spokoju”, „uszanować wolę rodzin”. A przecież obie sytuacje dotyczą Ofiar tej samej katastrofy i identycznego stanu faktycznego. Ta faryzejska postawa mediów budzi sprzeciw. Apelują one o szacunek dla uczuć najbliższych, a jednocześnie z dziką radością publikują słowa o „układaniu pasjansa z 92 ciał i zrobieniu show na Stadionie Narodowym”. Słowa te padły z ust członka rodziny sprzeciwiającej się decyzjom Prokuratury. Bardzo niefortunne, ale zapewne można je usprawiedliwić bólem i strachem. Dlaczego jednak media je rozpowszechniły? Czyż słowa te nie mogły spowodować dodatkowego bólu innych rodzin? Gdzie wrażliwość redaktorów, rzekomo tak troszczących się o uczucia bliskich? Gdzie odpowiedzialność społeczna i etyka dziennikarska?
Portal T. Lisa „Na Temat” podał informację, że jakiś nieznany z nazwiska nowojorski patomorfolog wysłał do członka jednej z rodzin smoleńskich list, przypominający o możliwości zanieczyszczenia próbek m.in. przez niewłaściwy ubiór ekspertów. W skład powołanego przez Prokuraturę Krajową wchodzi kilkunastu wybitnych patologów z Polski i innych europejskich ośrodków akademickich. Nie sądzę, aby anonimowy lekarz naprawdę musiał uczyć ich elementarza. Chodzi raczej o powolne sączenie informacji dyskredytujących biegłych.
Dlaczego widać schizofreniczne podejście u tylu internautów? Wielu z tych, którzy (słusznie) biją brawo kosztownym działaniom Policji w sprawie Kasi z Krakowa, dosłownie zalewa jadem fora internetowe, krzycząc o wyrzucaniu pieniędzy w błoto. A przecież w Polsce każdego roku bada się dziesiątki tysięcy wypadków, również komunikacyjnych. Prawidłowe zabezpieczanie śladów, odtwarzanie przebiegu wypadku, mechanizmu obrażeń ciał i angażowanie biegłych jest zasadą, której nikt przy zdrowych zmysłach nie kwestionuje, mimo bezdyskusyjnych kosztów takich działań. Nikt też nie pyta rodzin o zgodę, gdy prokurator zarządza sekcję zwłok. Co więcej, jestem przekonana, że gdyby wypadek taki dotyczył kogoś z rodziny owych internautów, oczekiwaliby oni jak najdokładniejszego wyjaśnienia przyczyn śmierci ich bliskiego.
Liczba zaniedbań polskich władz po katastrofie smoleńskiej już tylko przy procedurze identyfikacji jest porażająca. Polscy prokuratorzy nie zostali dopuszczeni do czynności sądowo-lekarskich w Moskwie, gdyż zadowolili się informacją, jakoby Rosjanie w ciągu doby przeprowadzili autopsje wszystkich Ofiar. Wbrew twierdzeniom ówczesnej Minister Zdrowia polscy patolodzy nie „pracowali ramię w ramię z rosyjskimi kolegami”. Ustawowym obowiązkiem służb konsularnych jest asysta przy wszelkich czynnościach związanych z przesyłaniem zwłok do kraju i czynności dokumentacyjne, a tych najwidoczniej zabrakło. Nie przeprowadzono sekcji w Polsce, a nawet nie zezwolono rodzinom na otwieranie trumien. Państwo polskie nie tylko nie zdało egzaminu, ale zawaliło go w sposób niebywały.
Mało kto wie, że ofiary ataku 11. września na World Trade Center były ekshumowane i badane przez specjalny zespół Disaster Mortuary Operational Response Team, w skład którego weszła m.in. światowej sławy antropolog kliniczny Kathy Reichs, w Polsce znana ze swoich bestselerowych książek i serialu „Kości”. W Stanach Zjednoczonych nie roztrząsano publicznie, czy warto wydawać pieniądze na działania tego zespołu. Nie pytano także, czy to nie wszystko jedno z jakiego powodu zmarła dana ofiara WTC, czy wyskoczyła z 56. piętra, czy też przygniotła ją belka konstrukcyjna. Dla Amerykanów było oczywiste, że należy wyjaśnić każdy możliwy aspekt tamtej tragedii.
Dlaczego więc wylewa się tyle nienawiści i jadu, gdy chodzi o katastrofę smoleńską? Niech nadchodzący dzień Wszystkich Świętych spowoduje refleksję i umiarkowanie w wyrażaniu opinii. Proszę, apeluję: ciszej nad tymi trumnami.
adwokat dr Monika Strus-WołosAutor: dr Monika Strus-Wołos
Adwokat, w latach 2007-2013 członek Naczelnej Rady Aadwokackiej.