Marko Bezruczko i Nestor Machno – dwaj synowie Zaporoża i ich związek z Polską w 1920 roku

„Marko Bezruczko i Nestor Machno – dwaj synowie Zaporoża i ich związek z Polską w 1920 roku.
Michaił Strelnikow
Prezes Kancelarii Prawnej „Nicholas”

REKLAMA

Symbole dialogu polsko-ukraińskiego.

Marko Bezruczko i Nestor Machno bardzo różnili się poglądami politycznymi i ścieżkami życiowymi. Łączy ich jednak kilka ważnych okoliczności związanych z historią Ukrainy, Polski i wydarzeniami z 1920 roku. Przede wszystkim obaj pochodzili z tego samego regionu południowej Ukrainy – Zaporoża.

Marko Bezruczko urodził się w 1883 roku w Wielkim Tokmaku, na terenie dzisiejszego obwodu zaporoskiego. Nestor Machno urodził się w Hulajpolu, również na terenie dzisiejszego obwodu zaporoskiego. Obaj pochodzili zatem z tego samego regionu historycznego, ściśle związanego z tradycją kozacką zaporoską. Szczególnie interesująca jest ich odmienna rola w wydarzeniach 1920 roku – wojnie polsko-bolszewickiej i walkach o Warszawę.

Marko Bezruczko był bezpośrednim uczestnikiem polsko-ukraińskiego sojuszu wojskowego. Jako dowódca 6. Dywizji Siczowej Armii Ukraińskiej Republiki Ludowej, walczył u boku Wojska Polskiego przeciwko Armii Czerwonej. W sierpniu 1920 roku pod jego dowództwem oddziały ukraińskie brały udział w obronie Zamościa przed 1. Armią Konną Siemiona Budionnego. Obrona Zamościa i późniejsza bitwa pod Komarowem stały się ważnymi epizodami walk, które przyczyniły się do zatrzymania ofensywy sowieckiej na kierunku polskim.

Nestor Machno znalazł się w tej historii w zupełnie innej sytuacji. Nie brał udziału w bitwie warszawskiej. Jednak na początku 1920 roku dowództwo bolszewickie zażądało od Machny wysłania armii powstańczej na front polski. Machno odmówił wykonania rozkazu. Po tym bolszewicy uznali jego ruch za nielegalny i rozpoczęli walkę z machnowcami. Dlatego historycznie niepoprawne byłoby twierdzenie, że Machno „walczył po stronie Polski” w 1920 roku. Bardziej trafne jest stwierdzenie, że odmowa podporządkowania armii dowództwu bolszewickiemu oznaczała, że znaczące siły machnowskie nie zostały wykorzystane przez Armię Czerwoną do wojny z Polską. Sam Machno kontynuował walkę z bolszewicką władzą na południu Ukrainy. W tym sensie Bezruczko i Machno reprezentują dwa różne ukraińskie sposoby konfrontacji z bolszewicką Rosją:

– Marko Bezruczko – walczył bezpośrednio u boku wojsk polskich i stał się jednym z symboli polsko-ukraińskiego braterstwa broni w 1920 roku.

– Nestor Machno – zachował niezależność od bolszewików, odmówił wysłania swojej armii na front polski i kontynuował walkę z władzą bolszewicką na Ukrainie.

Łączy ich również trwała więź z Polską. Bezruczko osiedlił się po wojnie w Warszawie, gdzie zmarł w 1944 roku. Machno, po opuszczeniu Ukrainy w 1922 roku, trafił do Polski, został internowany, a później mieszkał w Warszawie i znalazł się w centrum procesu. Zatem Bezruczko i Machno można przedstawić jako dwóch synów Zaporoża, których losy w różny sposób skrzyżowały się z Polską w jednym z najważniejszych momentów w historii Europy Środkowo-Wschodniej. Bezruczko walczył ramię w ramię z Polakami przeciwko Armii Czerwonej w 1920 roku, podczas gdy Machno odmówił wykonania rozkazu bolszewików i skierowania swojej armii przeciwko Polsce. Obaj, choć z zupełnie odmiennych pozycji politycznych, znaleźli się poza systemem bolszewickiej kontroli.

Dlatego ich biografie mogą stać się ciekawym symbolem dialogu polsko-ukraińskiego: dwóch bardzo różnych Ukraińców, dwie różne drogi, ale wspólne odrzucenie bolszewickiej władzy i chęć Ukrainy do samodzielnego decydowania o swoim losie.

Żródło publikacji tutaj.

O autorze: Klaudiusz Wesołek

Polski prawnik, dziennikarz, felietonista i były działacz opozycji antykomunistycznej. Urodzony w 1968 roku w Gdańsku, dojrzewał w cieniu schyłkowego PRL-u, w czasach, gdy bunt wymagał odwagi większej niż dziś można sobie wyobrazić. Już jako licealista związał się z Federacją Młodzieży Walczącej i Ruchem „Wolność i Pokój”, współorganizując happeningi, manifestacje i akcje solidarnościowe, kolportując podziemne wydawnictwa oraz wspierając strajkujących robotników Stoczni Gdańskiej podczas wydarzeń roku 1988. Za działalność opozycyjną był wielokrotnie zatrzymywany, represjonowany i inwigilowany przez Służbę Bezpieczeństwa. Absolwent Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Gdańskiego oraz studiów z zakresu ochrony środowiska i prawa międzynarodowego w Bratysławie i Seattle. Pracował m.in. dla administracji państwowej i instytucji publicznych, jednak przez całe życie pozostawał przede wszystkim człowiekiem niezależnym — wiernym ideałom wolności, obywatelskiego nieposłuszeństwa i prawa do własnego głosu. Jako autor łączy historyczną refleksję z ironią, humorem i pamięcią o świecie pogranicza kultur. Jest autorem powieści „Przygody Heli. Saga Wojenna i Powojenna” oraz „Wańka z Doliny Pulwy”, a także opowiadań z cyklu „Wszak i Kloc”, w których groteska miesza się z polityczną satyrą i słowiańskim klimatem. Publikuje również felietony kresowe oraz artykuły poświęcone historii i współczesnym interpretacjom idei Międzymorza — widzianego nie tylko jako projekt polityczny, ale także jako wspólnota pamięci, kultur i doświadczeń Europy Środkowo-Wschodniej. Odznaczony Krzyżem Wolności i Solidarności oraz Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski.