W ostatnich dniach natrafiłem na bardzo interesujące opracowania amerykańskich służb i ośrodków badawczych dotyczące zjawiska określanego jako Nihilistic Violent Extremism, czyli nihilistyczny ekstremizm przemocy.

REKLAMA

To zjawisko jest na tyle poważne, że zajmuje się nim FBI. I nie chodzi tutaj o zwykły radykalizm polityczny, anarchizm czy bunt przeciwko istniejącemu porządkowi. Chodzi o coś znacznie bardziej niebezpiecznego.

Nihilistyczny ekstremista niekoniecznie chce zbudować nowy system polityczny, zdobyć władzę czy przeprowadzić rewolucję. W niektórych przypadkach jego celem staje się sam chaos, destrukcja i przemoc. Nie interesuje go naprawianie społeczeństwa. Chce podważyć jego fundamenty.On nie chce żyć w takim świecie.

Amerykańscy analitycy zwracają uwagę na kilka niepokojących mechanizmów.
Po pierwsze, narastające poczucie wyobcowania, utraty sensu życia i zerwania więzi społecznych.
Po drugie, fascynację masowymi mordercami, sprawcami zamachów i ludźmi, którzy zapisali się w historii poprzez okrucieństwo.

Po trzecie, internetowe środowiska, w których przemoc przestaje być czymś potępianym, a zaczyna być sposobem zdobywania rozgłosu, uznania i pozycji w grupie.

W raporcie West Point z czerwca 2026 roku opisano międzynarodowe środowisko internetowe The Com, obejmujące między innymi sieci 764 i No Lives Matter. Autorzy przeanalizowali 295 przypadków aresztowań powiązanych z tym środowiskiem w 33 krajach.
Wnioski są niepokojące. Przemoc może stać się w takim środowisku wartością samą w sobie. Im bardziej drastyczny czyn, tym większy rozgłos i uznanie sprawcy w oczach innych uczestników tych społeczności.
To prowadzi mnie do pewnej refleksji związanej z ostatnimi wydarzeniami w Krakowie.
Czy zachowanie sprawcy można analizować przez pryzmat nihilistycznego ekstremizmu?
Moim zdaniem jest to hipoteza warta sprawdzenia. Jeżeli potwierdzą się informacje o jego wcześniejszych zachowaniach, będzie można postawić pytania o całkowite zerwanie więzi społecznych i rodzinnych. Dlatego zabił też rodzinę.
Jest jeszcze jeden aspekt, o którym warto pamiętać.
Nihilizm filozoficzny nie jest tym samym co nihilistyczny ekstremizm przemocy. Człowiek może kwestionować sens istnienia, odrzucać tradycyjne wartości i krytykować społeczeństwo, nie mając żadnych skłonności do przemocy.Nie wolno też utożsamiać choroby psychicznej z terroryzmem czy ekstremizmem.
Ale właśnie dlatego badania FBI są tak interesujące. Pokazują, że współczesne zagrożenia nie zawsze mieszczą się w tradycyjnym podziale na lewicę i prawicę, komunizm i faszyzm, religijny fundamentalizm i nacjonalizm.Czasami mamy do czynienia z człowiekiem, dla którego zniszczenie staje się celem, a przemoc sposobem komunikowania własnego istnienia.
I być może właśnie to jest jedno z najpoważniejszych wyzwań współczesnego świata: jak rozpoznać człowieka, który nie chce już należeć do społeczeństwa, lecz zaczyna traktować jego zniszczenie jako własną misję?
Warto się nad tym zastanowić, zanim zbyt szybko przypiszemy kolejną tragedię do jednej z politycznych szufladek.