Uznanie pokoju za najwyższy i najbardziej pożądany stan życia społecznego – to najważniejsza wartość cywilizacji łacińskiej. Polska od ponad tysiąca lat należy do kręgu cywilizacji łacińskiej, której fundamentami są chrześcijaństwo, prawo rzymskie, filozofia grecka oraz kultura Zachodu.

REKLAMA

O jej przynależnosci do tego świata swiadczyć mogą nastepujące wyznaczniki:
Chrzest Mieszka I – to on włączył Polskę do świata chrześcijańskiej Europy Zachodniej. dzięki czemu Polska nawiązała kontakty z państwami zachodnimi i przyjęła wartości oraz tradycje kultury łacińskiej.

Religia chrześcijańska

Przez wieki dominującą religią w Polsce był katolicyzm, który odegrał ogromną rolę w kształtowaniu kultury, sztuki, edukacji i obyczajów. Kościół wpływał na rozwój szkolnictwa oraz życia społecznego.

Język łaciński

Łacina przez wiele stuleci była językiem urzędowym, naukowym i kościelnym.W tym języku powstawały kroniki, dokumenty państwowe i dzieła naukowe.

Prawo i ustrój państwa

Polski system prawny rozwijał się pod wpływem prawa rzymskiego, które jest jednym z filarów cywilizacji łacińskiej.W Polsce rozwijały się instytucje państwowe oparte na zasadach prawa i samorządności.

Rozwój nauki i edukacji

Założenie Akademii Krakowskiej (obecnie Uniwersytetu Jagiellońskiego) w 1364 roku świadczy o uczestnictwie Polski w zachodnioeuropejskiej tradycji uniwersyteckiej. Polscy uczeni uczestniczyli w rozwoju nauki europejskiej.

Kultura i sztuka

W Polsce rozwijały się style charakterystyczne dla Europy Zachodniej, takie jak romanizm, gotyk, renesans, barok czy klasycyzm. Literatura, architektura i muzyka czerpały inspiracje z dorobku kultury łacińskiej.

Polska, wchodząc do kręgu cywilizacji łacińskiej, przejęła z tradycji rzymskiej poszanowanie prawa i porządku prawnego, a wraz z dziedzictwem chrześcijańskim wartości takie jak godność człowieka, wolność, odpowiedzialność oraz znaczenie rodziny.
Rownież radycja demokracji szlacheckiej i parlamentaryzmu wpisuje się w zachodni model życia politycznego, w łacińską cywilizację społeczną.

W cywilizacji łacińskiej najbardziej pożądanym stanem jest pokój – w warunkach pokojowych ludzie mogą tworzyć warunki pomyślnego bytowania własnych rodzin i w konsekwencji całego narodu i państwa, budować siłę swego państwa. „Pokój zamiast podbojów” – ta zasada cywilizacji łacińskiej realizowana jest przez Polskę poprzez pokojową współpracę z innymi państwami, rozwój demokracji, gospodarki oraz tworzenie warunków do bezpiecznego życia obywateli. Dzięki temu rodziny, społeczeństwo i państwo mogą się rozwijać i wzmacniać

Podsumowując, cywilizacja łacińska cechuje się:
– zaangażowniem w działania na rzecz pomocy humanitarnej i wspieraniem krajow dotkniętych konfliktami, napadniętych przez inne, co pokazuje przywiązanie do wartości pokoju i solidarności, poszanowaniem godności człowieka, uznawaniem prymatu prawa nad siłą, ochroną rodziny, która jest uznawna za podstawową komorkę społeczeństwa chronioną przez państwo i prywatnej własności, chronionej przez prawo; wielkę cenę na przestrzeni cywilizacji łacińskiej ma wiedza, kultura i rozum, wielka rolę odgrywają szkoły i uniwersytety, obywatele mają wpływ na rządy poprzez udział w wyborach, ważną rolę odgrywają samorządy lokalne oraz społeczeństwo obywatelskie, człowiek ma prawo do podejmowania własnych decyzji, ale ponosi za nie odpowiedzialność, zaś wolność wiąże się z przestrzeganiem prawa i z szacunkiem dla innych.

Na temat cywilizacji lacinskiej wypowiadało się wielu filozofów na przestrzeni wieków np: Arystoteles, św. Tomasz z Akwinu, Jan Paweł II. Jacques Maritain, czy Benedykt XVI.

W tym felietonie chciałabym zwrócić uwagę czytelnków´na polskiego historiozofa Feliksa Konecznego (1862–1949), który wyznawał zasadę prymatu etyki”. Uważał on, że życiem jednostki i państwa powinna kierować moralność, a za najważniejszą cechę cywilizacji łacińskiej uznawał podporządkowanie prawa, polityki i gospodarki normom moralnym. Swoje rozważania, oceny. komentarze i wnioski na temat filozofii spolecznej zawarł m.inn. w dzielach „O wielości cywilizacyj”, „Prawa dziejowe” oraz „Państwo i prawo w cywilizacji łacińskiej”.

Feliks Koneczny był tego zdania, że cywilizacja łacińska jest najwyżej rozwiniętym typem cywilizacji, ponieważ opiera się na etyce chrześcijańskiej i szacunku dla osoby ludzkiej.

Według niego jej najważniejsze cechy to:
Prymat etyki nad polityką
Rządy prawa .
Poszanowanie godności i wolności człowieka.
Ochrona własności prywatnej i rodziny.
Samorządność i aktywność obywateli.
Rozdział władzy świeckiej i religijnej.
Rozwój nauki, kultury i edukacji.
Dążenie do pokoju (przy jednoczesnym uznaniu prawa do obrony państwa)

Według koncepcji Feliksa Konecznego na obszarze Europy, obok wyżej wyminionej, występują także inne typy cywilizacyjne, m.in. cywilizacja turańska (związana ze światem stepowym i tradycją mongolsko-tatarską), cywilizacja bizantyjsko-pruska (prymat państwa, biurokracji, prawa i administracji nad jednostką) oraz żydowska.

I tak: autorska teoria historiozoficzna Konecznego zakłada, że w cywilizacji turańsko-moskiewskiej władza opiera się przede wszystkim na sile militarnej i rozkazie, a nie na trwałych zasadach prawnych, państwo jest zorganizowane hierarchicznie, jednostka ma ograniczoną samodzielność wobec państwa. Duże znaczenie przypisuje się w cywilizacji turańsko-moskiewskiej armii, ekspansji terytorialnej i sile zbrojnej (militaryzm), Wojsko jest ważnym narzędziem polityki państwa. Cywilzacja ta dąży do rozszerzania wpływów i zdobywania nowych terytoriów, co jest traktowane jako sposób wzmacniania państwa (ekspansjonizm ).

W tej cywilizacji najbardziej pożądanym stanem jest wojna najezdnicza, podboje sąsiadów, grabienia ich dóbr, np. w czasie II wojnie światowej Sowieci uruchomili na zapleczu frontu specjalną armię zajmującą się rabunkiem wszelkich dóbr jakie znajdowały się na odbijanych z rąk niemieckich terytoriach.

A co powiedział Feliks Koneczny o cywilizacji bizantyjsko-pruskiej?

W ujęciu tego historiozofa cywilizacja bizantyjsko-pruska łączy elementy tradycji bizantyjskiej (silna biurokracja i centralizm) z pruskim modelem państwowym. Jej cechą jest to, że stanem najbardziej przez nią pożądanym jest uzyskanie pozycji dominującej, funkcji lidera na jak największym obszarze (Mitteleuropa, Lebensraum) i eksploatacja takich terenów. Według niego cywilizacja bizantyjsko-pruska charakteryzuje się następującymi przesłankami:

przewaga państwa i urzędów nad społeczeństwem – rozbudowana administracja i biurokracja kierują życiem obywateli;
formalizm i legalizm – duże znaczenie przepisów, procedur i hierarchii urzędniczej;
podporządkowanie jednostki państwu – obywatel ma przede wszystkim wykonywać obowiązki wobec aparatu państwowego;
silny centralizm – najważniejsze decyzje podejmowane są przez władzę centralną;
dyscyplina i organizacja odgórna – społeczeństwo jest kształtowane poprzez system nakazów i instytucji;
rozbudowany aparat administracyjny i wojskowy – państwo opiera swoją siłę na sprawnej organizacji.

W ujęciu polskiego historyka i historiozofa Feliksa Konecznego przeciwieństwem opisanego wyżej modelu cywilizacyjnego, uznającego przewagę biurokracji nad wolnością jednostki oraz państwa za nadrzędną organizację kierującą społeczeństwem, jest cywilizacja łacińska. Akcentuje ona prymat prawa, etyki, samorządności i inicjatywy obywatelskiej.

Polska przez ponad tysiąc lat rozwijała się właśnie w kręgu tej cywilizacji. Jej wartości ukształtowały polską kulturę, tradycję, sposób pojmowania państwa i prawa oraz w znacznym stopniu polską tożsamość narodową.

Według koncepcji historiozoficznej Konecznego siła państwa nie wynika z potęgi militarnej ani rozległości terytorium, lecz przede wszystkim z moralności obywateli, sprawiedliwego prawa i odpowiedzialnej władzy. Państwo, które chroni swoich obywateli i stwarza im warunki do rozwoju rodzin, zdobywania wiedzy i uczciwej pracy, buduje swoją trwałość na znacznie mocniejszych fundamentach niż państwo oparte wyłącznie na sile.

Pytanie „Gdzie jest miejsce Polski?” pozostaje więc pytaniem o naszą tożsamość. Jeśli chcemy pozostać wierni własnym dziejom i wartościom, odpowiedź wydaje się oczywista: miejscem Polski jest cywilizacja łacińska – cywilizacja, w której człowiek, prawo i moralność stoją wyżej niż sama siła państwa.