Plac Czerwony w Moskwie

Plac Czerwony to jeden z najstarszych i największych placów w Moskwie, stolicy Rosji. Ze względu na swoje historyczne znaczenie i przylegającą do niego zabytkową zabudowę uważany jest za jeden z najsłynniejszych placów w Europie i na świecie. Znajduje się w historycznym centrum Moskwy, przy wschodnich murach Kremla. Jest to symbol miasta Moskwy, z charakterystycznymi budynkami, takimi jak Sobór Wasyla Błogosławionego, Mauzoleum Lenina i GUM czyli ogromny dom towarowy z carską przeszłością. Od 1990 roku znajduje się na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO.

REKLAMA

Plac Czerwony ma kształt zbliżony do prostokąta, ma 70 metrów szerokości i 330 metrów długości. Rozciąga się z północnego zachodu na południowy wschód wzdłuż części muru Kremla, który tworzy jego granicę po południowo-zachodniej stronie. Na północnym wschodzie plac jest ograniczony przez budynek domu towarowego GUM i starą dzielnicę Kitaj-Gorod (Chińskie Miasto-Dzielnica), na północnym zachodzie przez Państwowe Muzeum Historyczne i Bramę Zmartwychwstania, a na południowym wschodzie przez Sobór Wasyla Błogosławionego. Ulica Twerska zaczyna się na północny zachód od placu za budynkiem Państwowego Muzeum Historycznego, a na południowy wschód jest tak zwany stok Basiliusa, który prowadzi do rzeki Moskwy, która spływa w dół i przez most do Zamoskworeczje Distrikt. Na północny wschód od Placu Czerwonego odchodzą dwie ulice: Nikolskaja, której nazwa pochodzi od Kremlowskiej Wieży Mikołaja, która znajduje się naprzeciwko, i Iljinka (Ильинка), obie istniejące od XIV wieku i niegdyś ważne arterie dawnej Moskwy. Dziś sam plac, z wyjątkiem prowadzącej przez niego drogi dojazdowej do Bramy Zbawiciela Kremla, jest strefą dla pieszych.

Główne place w rosyjskich miastach, takich jak Suzdal, Jelec i Peresław Zaleski, często nazywane są Krasnaja Ploszczad, czyli Pięknym Placem. Archaicznie, rosyjskie słowo красная – krasnaja – oznaczało „piękna”, ale teraz oznacza „czerwony”, od którego pochodzi obecne słowo „piękna”, красивая – „krasiwaja”. W Moskwie nazwa Plac Czerwony pierwotnie określała niewielki obszar pomiędzy Soborem Wasyla Błogosławionego, Wieżą Spaską na Kremlu i platformą herolda Lobnoje Mesto. Car Aleksiej Michajłowicz oficjalnie rozszerzył tę nazwę na cały plac, który wcześniej nazywał się Pozhar, czyli „miejsce spalone”, odnosząc się do spalenia poprzednich budynków zajmujących to miejsce.

Bogata historia Placu Czerwonego znajduje odzwierciedlenie w obrazach Wasilija Surikova, Konstantina Yuona i innych. Plac miał służyć jako główny rynek Moskwy. Było to również miejsce różnych publicznych ceremonii i proklamacji, a od czasu do czasu odbywała się koronacja rosyjskich carów. Od tego momentu plac był stopniowo rozbudowywany i od momentu powstania był wykorzystywany do oficjalnych ceremonii przez wszystkie rosyjskie rządy. Wschodnia strona trójkąta kremlowskiego, leżąca w sąsiedztwie Placu Czerwonego i położona między rzekami Moskwa i obecnie podziemną rzeką Nieglinna, została uznana za najbardziej podatną na atak stronę Kremla, ponieważ nie była ona chroniona ani przez rzeki, ani przez żadną inną naturalną przeszkodę. Dlatego mur Kremla zbudowano z tej strony do największej wysokości, a włoscy architekci zaangażowani w budowę tych fortyfikacji przekonali Iwana Wielkiego, aby oczyścił teren poza murami, aby stworzyć pole do strzelania z dział. Odpowiednie dekrety zostały wydane w latach 1493 i 1495. Wezwały one do zburzenia wszystkich budynków w promieniu 110 sazhenów czyli 234 metrów od muru. W latach 1508-1516 włoski architekt Aloisio Nowy zlecił budowę przed wschodnim murem fosy, która połączyłaby Moskwę i Nieglinna i została napełniona wodą z Nieglinny. Fosa ta, znana jako fosa Alewizow, o długości 541 metrów i szerokości 36 metrów oraz głębokości 9,5–13 m została wyłożona wapieniem, a w 1533 roku ogrodzona z obu stron, grubymi na 4 metry ceglanymi zębatymi ścianami.

Plac nosił nazwę Wielki Torg (Wielki Rynek) lub po prostu Torg (Rynek), potem Troicka pod nazwą małej cerkwi Troicka – Trójcy, spalonej w wielkim pożarze podczas najazdu tatarskiego w 1571 roku. Imię Pozhar oznacza „spalony”. Dopiero w latach 1661–62, po raz pierwszy została wymieniona pod ówczesną nazwą Krasną – „Czerwoną”. Po kilku latach za panowania Iwana IV na fosie wybudowano Sobór Wstawiennictwa Najświętszej Marii Panny, powszechnie znany jako Sobór Wasyla Błogosławionego. Był to pierwszy budynek, który nadał placowi jego dzisiejszą charakterystyczną sylwetkę. W 1595 roku drewniane linie targowe zastąpiono kamieniem. Do tego czasu zbudowano także murowaną platformę do głoszenia edyktów carskich, znaną jako Lobnoje Mesto. Plac Czerwony był uważany za miejsce święte. Odbywały się tam różne procesje świąteczne, a w Niedzielę Palmową zorganizowano słynną „procesję na osiołku”, w której patriarcha siedzący na osiołku w towarzystwie cara i ludu wychodził z cerkwi Wasyla Błogosławionego na Kremlu. Podczas wypędzenia wojsk polskich z Moskwy w 1612 roku przez plac wkroczył na Kreml książę Dmitrij Pożarski. Na pamiątkę tego wydarzenia zbudował kazańską katedrę ku czci „Kazańskiej Ikony Matki Bożej”, która towarzyszyła jego armii w kampanii. Jedyną rzeźbą na całym placu jest wykonany z brązu pomnik Kuźmy Minina i Dmitrija Pożarskiego, którzy pomogli Moskwie wyprzeć z miasta Polaków w 1612, podczas wielkiej smuty.

W tym samym czasie okresie wieża Spasska otrzymała współczesne dachy namiotowe. W połowie wieku na szczycie wieży ustawiono złocony dwugłowy orzeł. Następnie plac stał się znany jako Krasiwaja tj. „piękny”. Pod koniec XVII wieku w latach 1679-1680, plac został oczyszczony z wszelkich drewnianych konstrukcji. Następnie wszystkie wieże Kremla otrzymały dachy namiotowe, z wyjątkiem Nikolskiej.

W latach 1697 i 1699 bramy po obu stronach mostu Woskresenskj zostały przebudowane na duże kamienne budynki: Mennicę i Zemskj prikaz czyli wydział do spraw miejskich i policyjnych. Zemskj prikaz, który był na miejscu obecnego Muzeum Historycznego, był wówczas znany jako Główna Apteka, założona na polecenie Piotra Wielkiego. W 1755 r. pierwszy rosyjski uniwersytet mieścił się pierwotnie w budynku Zemskj prikaz, zanim przeniósł się do bardziej znanego budynku na ulicy Mokhowaja, dalej po drugiej stronie placu Manege. W tym samym czasie, wtedy już osuszona fosa Alewizow służyła jako ogród apteki państwowej do uprawy roślin leczniczych. W 1702 roku w pobliżu bramy Nikolskiej zbudowano pierwszy teatr publiczny w Rosji. Istniał do 1737 roku, kiedy to spłonął. W latach 30-tych XVIII w. wybudowano nowy budynek mennicy, zwany Prawnie Gubernskoje – Zarząd Wojewódzki.

Podczas swojego panowania Katarzyna Wielka postanowiła dokonać ulepszeń na placu. W 1786 roku górna kondygnacja linii targowych została wykonana z kamienia. Linia ta została zbudowana po przeciwnej stronie placu, w pobliżu fosy między wieżami Spasską i Nikolską. Następnie architekt Matwew Kazakow zbudował nowe Lobnoje Mesto z ciosanego kamienia, nieco na zachód od miejsca, w którym było wcześniej.

W 1804 roku na prośbę kupców wybrukowano plac. W 1806 roku Wieża Nikolska została przebudowana w stylu gotyckim i otrzymała dach namiotowy. Po najeździe napoleońskim i pożarze w 1812 roku rozpoczął się nowy etap naprawy rynku. W 1813 roku zasypano fosę, a na jej miejscu posadzono szpalery drzew. Linia targowa wzdłuż fosy, zniszczona po pożarze, została zburzona, a po wschodniej stronie Joseph Bowé zbudował nowy budynek linii w stylu empirowym. W 1818 roku wzniesiono pomnik Minina i Pożarskiego; jego konstrukcja symbolizowała wzrost świadomości patriotycznej w czasie wojny. W 1874 roku rozebrano zabytkowy budynek Zemskiego Prikazu. Na jego miejscu wybudowano Cesarskie Muzeum Historyczne w stylu pseudorosyjskim. Po zburzeniu linii Bowégo w latach 1888-1893 wzniesiono nowe duże budynki, również w stylu pseudorosyjskim. W tym samym czasie w 1892 roku plac oświetlano latarniami elektrycznymi a w 1909 roku na placu pojawił się pierwszy tramwaj.

W czasach sowieckich Plac Czerwony zachował swoje znaczenie, stając się centralnym punktem nowego państwa. Oprócz tego, że był oficjalnym adresem rządu sowieckiego, od 1919 roku był znany jako wizytówka parad wojskowych. Mauzoleum Lenina miało być od 1924 roku częścią kompleksu placu, a także jako trybuna dla ważnych dygnitarzy we wszystkich uroczystościach narodowych. W latach 30-tych XX wieku wyburzono katedrę kazańską i kaplicę Iwerskaja z Bramami Zmartwychwstania, aby zrobić miejsce dla ciężkich pojazdów wojskowych przejeżdżających przez plac przy czym obie zostały później odbudowane po upadku Związku Radzieckiego. Planowano zburzyć najbardziej rozpoznawalny budynek Moskwy, Sobór Wasyla Błogosławionego, a także zrobić miejsce dla większego Placu Czerwonego i Państwowego Muzeum Historycznego. Legenda głosi, że Lazar Kaganowicz, współpracownik Stalina i dyrektor moskiewskiego planu odbudowy, przygotował specjalny model Placu Czerwonego, w którym katedrę można było usunąć, i przywiózł go do Stalina, aby pokazać, w jaki sposób katedra stanowi przeszkodę dla parad i ruchu . Ale kiedy wyszarpnął katedrę z modelu, Stalin sprzeciwił się swoim dość znanym cytatem: „Zostaw ją na [swoim] miejscu.”. Jednak nie istnieją żadne udokumentowane dowody tego spotkania.

W 1963 roku grupa afrykańskich studentów zorganizowała protest na Placu Czerwonym w odpowiedzi na rzekome zabójstwo studenta medycyny Edmunda Assare-Addo. Był to pierwszy zarejestrowany polityczny protest na Placu Czerwonym od późnych lat dwudziestych. W 1990 roku Kreml i Plac Czerwony były jednymi z pierwszych miejsc w ZSRR wpisanych na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.

Plac Czerwony służył również jako miejsce głośnych koncertów. Występowali tam Linkin Park, The Prodigy, t.A.T.u, Shakira, Scorpions, Paul McCartney, Roger Waters, Red Hot Chili Peppers i inne gwiazdy. Z okazji obchodów Nowego Roku 2006, 2007 i 2008 na Placu Czerwonym utworzono lodowisko. Występ Paula McCartneya był dla wielu historycznym momentem, ponieważ The Beatles zostali zakazani w Związku Radzieckim, uniemożliwiając występy na żywo któregokolwiek z The Beatles. Związek Radziecki zakazał również sprzedaży płyt Beatlesów. Choć występ McCartneya był historyczny, nie był on pierwszym Beatlesem, który wystąpił w Rosji. Były Beatles Ringo Starr i jego zespół All Starr wystąpili w moskiewskim Russia Hall w sierpniu 1998 roku.

Dwie z najważniejszych parad wojskowych na Placu Czerwonym to Parada Rewolucji Październikowej 1941 roku, kiedy miasto było oblegane przez Niemców, a wojska opuszczały Plac Czerwony prosto na linię frontu, oraz Parada Zwycięstwa w 1945 roku, kiedy sztandary pokonanych armii nazistowskich zostały rzucone u stóp Mauzoleum Lenina. Związek Radziecki zorganizował wiele parad na Placu Czerwonym w Dzień Majowy do 1969 roku, Dzień Zwycięstwa i Dzień Rewolucji Październikowej, który składał się z propagandy, flag, demonstracji robotniczych, maszerujących żołnierzy, pokazywania czołgów i rakiet balistycznych. W Dniu Zwycięstwa w 1945, 1965, 1985 i 1990 roku odbywały się również sowieckie marsze i parady wojskowe, a od 1995 roku na placu odbywa się coroczna moskiewska parada z okazji Dnia Zwycięstwa, upamiętniająca rocznicę klęski nazistowskich Niemiec. W maju 2008 roku Rosja zorganizowała coroczną paradę z okazji Dnia Zwycięstwa, podczas której po raz pierwszy od upadku ZSRR w 1991 roku przez plac przejechały rosyjskie pojazdy wojskowe. 9 maja 2010 roku dla upamiętnienia 65-tej rocznicy kapitulacji Niemiec w 1945 roku siły zbrojne Francji, Wielkiej Brytanii i Stanów Zjednoczonych po raz pierwszy w historii maszerowały w moskiewskiej paradzie z okazji Dnia Zwycięstwa. Polscy żołnierze kilka razy brali udział w paradach na Placu Czerwonym. Zawsze przyjmowani gromkimi brawami. (https://www.youtube.com/watch?v=JW58wcU1qrE)

Jednak w związku z rozwojem „rusofobii” i przestawienia polityki naszego rządu na podległą i uległą politykę pro amerykańską (którzy zawsze byli wątpliwymi przyjaciółmi), nastąpiła stagnacja i separacja w takich kontaktach. Gdy w Polsce odbywały się uroczystości związane z 80-tą rocznicą wybuchu II wojny światowej, uczestniczyli w nich zaproszeni przez polskie władze przywódcy państw NATO, UE i Partnerstwa Wschodniego. Na obchody do Polski nie został zaproszony prezydent Rosji Władimir Putin. Rosja bardzo krytycznie odniosła się do decyzji Polski o niezapraszaniu przedstawicieli Rosji. Cóż stosunki dobrosąsiedzkie są zrywane i tworzone przez obecnych polityków na co nie mamy obecnie żadnego wpływu. Politycy wybierają nam wrogów i przyjaciół. Nasze położenie w Europie powinno opierać się moim zdaniem na polityce wektorowej, czyli przyjaznej dla stosunków dobrosąsiedzkich a nie zawierzaniu nadal stronom, które nas zdradziły w Jałcie czyli dotyczy to również USA i Wielkiej Brytanii. Do niezwykłego wydarzenia doszło się na Placu Czerwonym w 1987 roku. Niemiecki lotnik amator Mathias Rust nielegalnie wylądował na Placu Czerwonego. W jaki sposób 19-letni chłopiec zdołał przebić się przez sowiecki system obronny, pozostaje tajemnicą. Udany lot Rusta był znakiem, że stary sowiecki system nie był tak potężny; po niej nastąpiły reformy Michaiła Gorbaczowa i pomogły zakończyć zimną wojnę.

Plac Czerwony niewiele się zmienił w ciągu ostatnich 100 lat. Kreml, Sobór Wasyla Błogosławionego, Państwowe Muzeum Historyczne i GUM (piękny i znany na całym świecie dom towarowy) nie zostały zniszczone w XX wieku. Odwiedzający przyjeżdżają teraz na Plac Czerwony, aby docenić jego piękną architekturę, gdzie spotykają się z miłym, serdecznym, szczerym i przyjaznym przejęciem Rosjan.