W polskiej debacie publicznej wciąż funkcjonuje wygodny mit: jeśli Grupa Azoty ma problemy, to znaczy, że ktoś źle zarządzał. Tymczasem liczby pokazują coś zupełnie innego. To nie jest kryzys jednej firmy. To jest efekt polityki, która systemowo wypycha produkcję z Europy.

REKLAMA

Bo spójrzmy na fakty – nie opinie.

Jeszcze niedawno Polska była znaczącym producentem i exporterem nawozów. Dziś import rośnie lawinowo. W 2024 roku do kraju trafiło ponad 4,2 mln ton nawozów. Rok później było jeszcze gorzej – szacunki mówią o ok. 4,8–4,9 mln ton. To najwyższe poziomy w historii.

To nie jest „uzupełnienie rynku”. To jest jego przejęcie.

Co więcej, struktura tego importu mówi jeszcze więcej niż same wolumeny. Z samej Rosji sprowadzono w 2024 roku około 1,3 mln ton nawozów, a w 2025 już nawet 1,8 mln ton. W skali całej Unii Europejskiej rosyjskie produkty wciąż odpowiadają za około jedną czwartą rynku.

Trudno o bardziej jaskrawy przykład rozdźwięku między deklaracjami a rzeczywistością.

Z jednej strony Europa mówi o odcinaniu się od rosyjskich surowców. Z drugiej – utrzymuje mechanizmy, które sprawiają, że import nawozów produkowanych na tanim gazie ze Wschodu pozostaje opłacalny. Często bezpośrednio, a czasem przez kraje pośrednie, takie jak Kazachstan czy Uzbekistan.

Handel nie znika. On po prostu zmienia kierunek.

W tym samym czasie europejski producent działa pod coraz większą presją kosztową. Kluczowym narzędziem tej polityki jest EU ETS. W teorii ma on ograniczać emisje. W praktyce – podnosi koszty energii i produkcji w Europie do poziomu, który coraz częściej jest nie do utrzymania w globalnej konkurencji.

Efekt jest łatwy do przewidzenia.

Producent w UE płaci za emisję i drogi gaz.
Producent poza UE – nie.

A potem obaj spotykają się na tym samym rynku.

W takich warunkach problemy Grupa Azoty przestają być zagadką. Spółka konkuruje nie tylko z innymi firmami, ale z całym systemem, który premiuje produkcję poza Europą. Nawet jeśli poprawi efektywność, obniży koszty operacyjne i zoptymalizuje działalność – nie przeskoczy różnicy w kosztach energii i regulacji.

Najbardziej gorzki jest jednak szerszy kontekst.

Europa chwali się redukcją emisji, ale jednocześnie zwiększa import produktów energochłonnych. To oznacza, że emisje nie znikają – tylko przenoszą się poza jej granice. Produkcja znika razem z nimi.

A wraz z produkcją znikają:

miejsca pracy

kompetencje przemysłowe

bezpieczeństwo surowcowe i żywnościowe

Puławy, Tarnów czy Police to nie są „zakłady jak każde inne”. To element infrastruktury państwa. Jeśli takie podmioty tracą konkurencyjność, to problem nie dotyczy jednego bilansu finansowego. To sygnał, że coś przestaje działać na poziomie systemowym.

Europa stoi dziś przed wyborem, którego nie chce jasno nazwać. Można prowadzić ambitną politykę klimatyczną, ale wtedy trzeba zabezpieczyć własny przemysł przed nierówną konkurencją. Albo można pozostawić rynek otwarty i zaakceptować, że produkcja będzie przenosić się tam, gdzie jest tańsza.

Na razie robimy jedno i drugie jednocześnie.

I właśnie dlatego import rośnie do rekordowych poziomów – 4,2 mln ton, potem niemal 5 mln ton rocznie – podczas gdy europejskie zakłady walczą o przetrwanie.

To nie jest przypadek.
To jest konsekwencja.

A jeśli ktoś jeszcze ma wątpliwości, gdzie kończy się ta droga, wystarczy spojrzeć na liczby. One już dziś pokazują, kto produkuje – i kto tylko kupuje.

Na końcu tej układanki pojawia się pytanie, którego coraz trudniej unikać – i którego nikt na serio nie chce dziś w Brukseli postawić wprost.

Dlaczego właściwie Unia Europejska prowadzi politykę, która w praktyce zarzyna własny przemysł chemiczny?

Dlaczego system taki jak EU ETS podnosi koszty produkcji w Europie, a jednocześnie nie chroni rynku przed napływem tańszych produktów z krajów, które takich kosztów nie ponoszą? Dlaczego europejski producent ma płacić za emisje, drogi gaz i regulacje, podczas gdy jego konkurent spoza UE wchodzi na ten sam rynek bez tych obciążeń?

I wreszcie – dlaczego państwa członkowskie mają patrzeć, jak ich strategiczne firmy, takie jak Grupa Azoty, tracą konkurencyjność nie dlatego, że są technologicznie zacofane, ale dlatego, że działają w najbardziej kosztownym systemie regulacyjnym na świecie?

To nie są pytania o ideologię. To są pytania o logikę.

Bo jeśli polityka klimatyczna prowadzi do sytuacji, w której Europa przestaje produkować, a zaczyna importować – często z kierunków, od których miała się uniezależnić – to trudno mówić o sukcesie. To raczej wygląda jak świadome wypychanie przemysłu poza własne granice.

A jeśli tak, to trzeba w końcu powiedzieć to uczciwie: to nie rynek zawodzi.
To zasady gry zostały ustawione tak, że europejski przemysł nie ma w niej wygrać.