Na stan w dniu 9 września 2021 roku w zasobach Spółdzielczych w Wadowicach mieszkało 5568 osób a we wspólnotach wybudowanych przez Spółdzielnię Mieszkaniową w Wadowicach 257 osób. Czyli w stosunku do ilości mieszkańców miasta Wadowice jest to ogromny potencjał ludzki bo ponad 25% wszystkich mieszkańców.

REKLAMA

Na terenie Wadowic działało i nadal działa wiele różnych spółdzielni, które szczególnie po II wojnie światowej wniosły wielki wkład w odbudowę zrujnowanego gospodarczo miasta. Dały się wtedy we znaki braki podstawowych środków i artykułów pierwszej potrzeby tak bardzo potrzebnych do życia w mieście, jak również braków mieszkań z uwagi na postępującą industrializację kraju. W okresie tym następowało wyludnianie wsi oraz gwałtowny przyrost mieszkańców miast. Dlatego też następował rozwój spółdzielczości mieszkaniowej, która była środkiem na rozładowanie przeludnienia miast. Spółdzielczość mieszkaniowa była też najprostszym celem do zdobycia „swojego M3” chociaż lista oczekujących członków stale się wydłużała do momentu powstania tzw. Fabryk Domów i rozwoju bumu budownictwa mieszkaniowego. Po 1989 roku mocno krytykowanego systemu budownictwa, jednak dającego mieszkania wielu milionom Polaków. Powstały nowe miasta tzw. „sypialnie robotnicze” skoncentrowane przy ośrodkach przemysłowych w szczególności na Śląsku. Niemniej jednak przy wielu krytycznych uwagach dot. tego typu budownictwa było to i jest obecnie jedyne dla wielu rodzin rozwiązanie z uwagi na duże koszty budownictwa indywidualnego. Dlatego też w tym opracowaniu chciałbym przybliżyć historię Spółdzielni Mieszkaniowej w Wadowicach i jej bardzo ważnej roli w rozwiązywaniu problemów mieszkaniowych jej mieszkańców.

Należy też pokreślić, że zgodnie z prawem spółdzielczym spółdzielnia mieszkaniowa to podmiot gospodarczy, który pozwala na dobrowolne zrzeszenie nieograniczonej liczbie członków. Tego rodzaju przedsiębiorstwo posiada osobowość prawną i działa na podstawie ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych oraz ustawy o prawie spółdzielczym. Głównym zadaniem jednak spółdzielni mieszkaniowej jest zaspokajanie potrzeb jej członków, w tym dostarczanie im lokali mieszkalnych, lokali użytkowych o innym przeznaczeniu czy domów jednorodzinnych.

Warto przypomnieć w tym miejscu, że zaraz po wojnie brakowało dosłownie wszystkiego w całym kraju zrujnowanym gospodarczo przez okupanta niemieckiego oraz przechodzący front wojenny. Zrujnowanych było wiele domów, sklepów i magazynów. Jednak wola mieszkańców do odbudowy miasta tak pod względem urbanistycznym jak i handlowo-gospodarczym była ogromna. Nade wszystko brakowało mieszkań, gdyż wiele budynków zostało zrównanych z ziemia oraz zrujnowanych. W całym kraju był dosłownie niedobór  wszystkiego w tym też szczególności mieszkań. Tak jak w całym kraju Wadowicach również nastąpił brak mieszkań. Miasto podnosiło się z ciemnego okresu okupacji niemieckiej i wraz z rozwojem zaczęło napływać do Wadowic coraz więcej ludności w tym też z terenów wiejskich. Zaczątkiem postania Spółdzielni Mieszkaniowej była inicjatywa Przewodniczącego Miejskiej Rady Narodowej Józefa Majtczaka, który wspólnie z Wandą Pietruszką z Powiatowej Komisji Planowania Gospodarczego i Wiktorem Kopeć, który pracował w PSS Społem  w Wadowicach obrał sobie za zadanie zebranie chętnych osób na mieszkania i tym samym powołanie Spółdzielni Mieszkaniowej w Wadowicach. W dniu 7 grudnia 1958 roku odbyło się założycielskie Walne Zgromadzenie z udziałem 21 członków założycieli Spółdzielni Mieszkaniowej w Wadowicach. Walne Zgromadzenie uchwaliło Statut Spółdzielni Mieszkaniowej w Wadowicach. Członkami założycielami były wtedy następujące osoby: Irena Szklarek, Jerzy Jamróz, Florentyna Bartkowska, Stanisław Łopatecki, Mieczysław Dziewiątka, Jan Janas, Zenon Randak, Józef Kozioł, Franciszek Bucki, Jan Matlak, Stanisław Górak, Jan Barcik, Jadwiga Warchał, Adam Paterak,  Władysław Mruczek, Janina Wróblewska, Józef Targosz, Ryszard Jutka, Bronisław Zemła, Wanda Pietruszka oraz Wiktor Kopeć. Wybrano jednocześnie Zarząd w skład którego weszli: Wiktor Kopeć, Stanisław Górak i Wanda Pietruszka wybrano też wtedy Radę Nadzorczą w składzie Władysław Mruczek, Czesław Romanowski, Ryszard Jutka, Irena Szklarek, Stanisław Zemła i Wanda Pietruszka. Po podpisaniu przez wszystkich Statutu, projekt planu działania zreferował Józef Matczak. Jednocześnie zobowiązano Zarząd do zaciągnięcia kredytu w wysokości 1,9 miliona złotych a także wystąpienia z wnioskiem do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie o wykup 1 bloku z budownictwa DBOR, który ma być ukończony w czerwcu 1959 roku. W tym miejscu należy wspomnieć czym był DBOR. Otóż historycznie w Polsce Ludowej pierwszy był Ogólnopolski Zakład Osiedli Robotniczych a od 1951 Centralny Zarząd Budowy Miast i Osiedli ZOR jako jedyny w latach 40-tych i 50-tych organ inwestycyjny w wielorodzinnym budownictwie mieszkaniowym na terenie Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. ZOR został powołany do życia dekretem Rządu PRL z dnia 26 kwietnia 1948. W tym samym roku powstały także terenowe Dyrekcje Osiedli Robotniczych (DOR) w: Gdańsku, Gliwicach, Kielcach i Warszawie. Od 1951 podporządkowany Ministerstwu Budownictwa Miast i Osiedli jako Centralny Zarząd Budowy Miast i Osiedli ZOR. W 1954 nastąpiła zmiana nazw jednostek terenowych – na Dyrekcje Budowy Osiedli Robotniczych (DBOR), zarządzane przez władze wojewódzkie. ZOR odpowiadał nie tylko za realizację wielorodzinnego budownictwa mieszkaniowego, ale także kierował odbudową po zniszczeniach II wojny światowej zabytkowych dzielnic staromiejskich, kierując się bardzo niskimi normatywami, częstokroć niezgodnymi z zasadami sztuki konserwatorskiej. Od 1958 podporządkowany samorządowi terytorialnemu czyli radom narodowym.  W przyjętym Statucie Spółdzielni, który warto częściowo przytoczyć, na pierwszy plan wysunięto m.in. że „Spółdzielnia ma charakter inwestycyjno-eksploatacyjny. Celem Spółdzielni jest zaspokajanie potrzeb mieszkaniowych członków oraz innych potrzeb gospodarczych, socjalnych i kulturalnych wynikających z faktu zamieszkiwania we wspólnym osiedlu lub budynku. Nadto potrzeby mieszkaniowe członków zaspakajane są na podstawie lokatorskiego prawa do lokalu a także własnościowego prawa do lokalu. Do realizacji swoich zadań Spółdzielnia: 1. Nabywa potrzebne jej tereny na własność lub użytkowanie wieczyste, 2. Buduje lub nabywa domy mieszkalne, urządzenia pomocnicze i gospodarcze oraz lokale użytkowe, 3. Prowadzi gospodarkę zasobami mieszkaniowymi oraz zarządza majątkiem własnym i domami mieszkalnymi przejętymi w administrację, 4. Prowadzi zakłady produkcji pomocniczej oraz zakłady remontowo-budowlane, świetlice i kluby, 6. Prowadzi działalność społeczno-wychowawczą, organizuje inicjatywy mieszkańców w zakresie gospodarki zasobami mieszkaniowymi, zaspakajania potrzeb socjalnych i kulturalnych, wzajemnej pomocy i krzewienia kultury współżycia, 6. Proponuje zasady racjonalnego urządzenia i używania mieszkań zgodnie z wymogami zdrowotnymi i estetycznymi”. Należy zaznaczyć, ze wszystkie prace w początkowym okresie działalności spółdzielni były wykonywane społecznie według ustalonego i przyjętego podziału pracy.

W dniu 2 marca 1959 roku Spółdzielnia Mieszkaniowa w Wadowicach została wpisana do rejestru sądowego jako osoba prawna. Tegoż samego roku oddano do użytku 18 mieszkań dla swoich członków, których łączna powierzchnia wyniosła 868 m kw. W dniu 17 września 1960 roku Spółdzielnia Mieszkaniowa w Wadowicach zostaje członkiem Związku Spółdzielni Mieszkaniowych i Budowlanych oraz na mocy Zarządu zostaje zarejestrowana pod nr 888. Jak odnotowano w Kronice Spółdzielni rok 1960-ty był ostatnim rokiem planu 5-cio letniego w PRL, dlatego zaznaczono, iż w latach 1958-1960 wybudowano 3 budynki z 54 mieszkaniami, 144 izbami o łącznej powierzchni 2,604 m kw.

Należy podkreślić, że spółdzielczość w szczególności spółdzielnie mieszkaniowe (w tym SM w Wadowicach) do 1989 roku rozwijały się bardzo dobrze dzięki priorytetowej działalności rynkowej dotyczącej zaspokajania potrzeb mieszkaniowych społeczeństwa. Po 1989 roku, po przemianach w Polsce, zaczęła być traktowana niesłusznie jako pozostałość systemu socjalistycznego co pociągnęło za sobą niekorzystne zmiany prawne i w wielu przypadkach prawie całkowity upadek spółdzielczości. Od ponad 30 lat żyjemy w okresie transformacji gospodarki po przemianach na przełomie 1989/90 roku, która przez dziesięciolecia była centralnie planowana w systemie nakazowo-rozdzielczym aż do wolnorynkowej, w której „niewidzialna ręka rynku” dokonać miała cudu zaspokojenia potrzeb materialnych i duchowych, a „kapitał nie mający narodowości” płynąć miał szerokim nurtem do kraju, służąc poprawie jakości życia Polaków. 

Należy również wspomnieć, że od przełomu lat 60-tych do 80-tych Spółdzielnia prowadziła również działalność społeczno-wychowawczą, która jednak tak naprawdę zaczęła się od momentu powstania Klubu Osiedlowego „Garsoniera. Jednocześnie nastąpił też wzmożony wkład w te działalność powstałe w Wadowicach 10 lipca 1961 roku, decyzją Urzędu Spraw Wewnętrznych Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie pierwsze Ognisko TKKF w Wadowicach. Pierwszą siedzibą była Szkoła Podstawowa nr 2, następne przeniesiona z uwagi na coraz większą popularność do zaadoptowanego  lokal pralni na oś. Obrońców Westerplatte nr bloku 17. Należy podkreślić też, że 20 października 1966 roku do tej pory bezimienne Ognisko TKKF przyjęło nazwę „Leskowiec”. W 1970 roku Ognisko TKKF „Leskowiec” uzyskało nową siedzibę w budynku Powiatowej Wadowickiej Spółdzielni Mieszkaniowej przy ul. Sienkiewicza 37. Następnie dopiero powstanie Klubu Osiedlowego „Garsoniera” w nowo otwartym lokalu Wadowickiej Spółdzielni Mieszkaniowej na Os. Kopernika nr 10, spowodowało renesans Ogniska TKKF „Leskowiec”. Wkrótce oprócz różnych form działalności rozpoczęto organizowanie wiele masowych imprez w tym sportowo-rekreacyjnych nie tylko dla członków spółdzielni mieszkaniowej, ale również dla wszystkich mieszkańców Wadowic i powiatu wadowickiego. Tutaj należy w szczególności wspomnieć o słynnej już imprezie o nazwie „Bieg Powsinogi”, która jest nadal prowadzona. Warto też dodać, że od 1978 roku Klub Pracy Twórczej Beskidnicy przy Towarzystwie Miłośników Ziemi Wadowickiej (TMZW), który prowadził Zbigniew Jurczak, przeniósł się do Klubu Garsoniera przy Spółdzielni Mieszkaniowej. Klub Garsoniera a w zasadzie Spółdzielnia zapewniała lepsze warunki działalności dla plastyków wadowickich oraz kabaretu. Odtąd w Garsonierze prowadzonej przez Halinę Kulbacką artyści mieli swój azyl aż do 1987 roku. Ognisko TKKF „Leskowiec” w Wadowicach od początku swojej aktywności, było i jest organizatorem wielu prozdrowotnych form aktywności ruchowej (zespoły ćwiczebne, sekcje i kluby) oraz cyklicznych imprez masowych. Swoim działaniem zawsze dawało dowód przydatności oraz słuszności programu, który pomaga czuć się sprawniejszym i zdrowszym.

Pomimo wielu trudności Spółdzielnia Mieszkaniowa w Wadowicach może pochwalić się wieloma osiągnięciami.

Reasumując osiągnięcia Spółdzielni Mieszkaniowej w Wadowicach można podzielić na dwa okresy tj. okres jako takiej koniunktury do 1992 roku oraz po 1992 roku. Biorąc te daty pod uwagę to w Kalwarii Zebrzydowskiej do 1992 roku Spółdzielnia wybudowała 195 mieszkań w 8 budynkach o łącznej powierzchni użytkowej 9106,72 m2. Natomiast po 1992 roku do 2021 wybudowano 155 mieszkań w 6-ciu budynkach o łącznej powierzchni użytkowej 8156,77 m2 przy czym obecnie są to wspólnoty. Tak więc w zasobach Spółdzielni obecnie w Kalwarii Zebrzydowskiej mieszka 389 osób a we wspólnotach 909 osób na stan 9 września 2021 roku. Natomiast jeżeli chodzi o Wadowice to do 1992 roku wybudowano 3797 mieszkań w 57 budynkach o łącznej powierzchni użytkowej 132.717,82 m2. Natomiast po 1992 wybudowano 173 mieszkania w 6-ciu budynkach o łącznej powierzchni użytkowej 9001,81 m2 z czego jeden budynek należy do zasobów Spółdzielni a 5 budynków do wspólnoty. Nadto po 1992 roku zaadoptowano w istniejących budynkach należących do Spółdzielni 13 mieszkań o łącznej powierzchni użytkowej 600,18 m2. Na stan w dniu 9 września 2021 roku w zasobach Spółdzielczych w Wadowicach mieszka 5568 osób a we wspólnotach wybudowanych przez Spółdzielnię Mieszkaniową w Wadowicach 257 osób. Czyli w stosunku do ilości mieszkańców miasta Wadowice jest to ogromny potencjał ludzki bo ponad 25% wszystkich mieszkańców.   

/Szerzej w artykule zamieszczonym w Przeglądzie Historyczno-Kulturalnym Wadoviana nr 24/2021, który można nabyć w Biurze Muzeum Miejskiego w Wadowicach./ 

Składam serdeczne podziękowanie Pani Prezes Zarządu – mgr inż. Bożenie Łabuś (na zdjęciu wprowadzającym do tekstu) oraz zastępcy Prezesa Zarządu – inż. Zbigniewowi Kleszcz a także Pani mgr Halinie Kulbackiej za udostępnienie materiałów do niniejszego artykułu.

Dzięki uprzejmości zdjęcia dot. Spółdzielni wykonała Firma Wideo-Mix Sławomir Mastek, Pl. Jana Pawła II  16, 34-100 Wadowice – /WSZELKIE PRAWA ZASTRZEŻONE/

Żródła;

  1. A. Kotowiecki – Historia Spółdzielni Mieszkaniowej w Wadowicach, Przegląd Historyczno-Kulturalny Wadoviana nr 24/2021,
  2. Krajowa Rada Spółdzielcza – Historia  https://krs.org.pl/spoldzielczosc/historia  (dostęp 8-09-2021)
  3. A. Kotowiecki – Spółdzielnia „Społem” PSS  Wadowice – zarys historii, Przegląd Historyczno-Kulturalny Wadoviana nr 23/2020
  4. Kronika  Spółdzielni  Mieszkaniowej w Wadowicach za lata 1958 do 1990
  5. Strona internetowa Spółdzielni  Mieszkaniowej w Wadowicach – http://smwadowice.pl/About (dostęp 8-09-2021)
  6. H. Kulbacka, A. Nowakowski – Trzydziestolecie Ogniska TKKF „Leskowiec” w Wadowicach 1966-1996, Wyd. Grafikon 1997, s.56
  7. E. Kulbacka – Czterdziestolecie Ogniska TKKF „Leskowiec” w Wadowicach 1966-2006, s.28
  8. Towarzystwo Miłośników Ziemi Wadowickiej, http://www.tmzwadowice.pl/ – (dostęp 1-09-2021)
  9. Rys historyczny ogniska TKKF „Leskowiec” w Wadowicach 1966 – 2016, http://www.tkkf-wadowice.pl/wp-content/uploads/2016/11/Rys-historyczny-ogniska-1966-2016.pdf  – (dostęp 16-09-2021)
  10. Ognisko TKKF Leskowiec – Wadowice, https://www.facebook.com/Ognisko-TKKF-Leskowiec-Wadowice-1055127221285482  – (dostęp 19-09-2021)