W testamencie zmarły może dobrowolnie wskazać osoby, którym chce przekazać część swojego majątku. Nierzadko zdarza się, że testament pomija bliskich członków rodziny, a zmarły przekazuje całość na rzecz tylko jednego bliskiego lub też oddaje swój majątek w ręce osoby trzeciej czy fundacji. Zasadą jest, że każdy pominięty w testamencie członek bliskiej rodziny zmarłego ma prawo do udziału w spadku. Na tego rodzaju sytuacje powstał instrument prawa spadkowego, jakim jest zachowek.

REKLAMA

Zachowek – co to takiego?

Zachowek to wyrażona w pieniądzu kwota, która należna jest bliskim zmarłego. Oblicza się je w oparciu o wartość aktywów i pasywach wchodzących w skład masy spadkowej. Innymi słowy, zachowek to cześć majątku zmarłego, który rozporządzany jest w testamencie, o który mogą ubiegać się dzieci, wnuki, prawnuki, małżonkowie oraz rodzice spadkodawcy.

Na potrzeby obliczenia zachowku wycenia się zarówno majątek rozdysponowany w testamencie jak i darowizny przekazane przez zmarłego, czy pozostawione przez niego w testamencie zapisy windykacyjne. Taka konstrukcja zachowku sprawia, że to spadkobiercy testamentowi zobowiązani są do wypłacenia zachowku na rzecz osoby nieujętej w testamencie, ale uprawnionej do spadkobrania. Zachowek nie musi zostać wypłacony w formie pieniężnej, może on zostać pokryty przez powołanie osoby wnoszącej roszczenie do dziedziczenia lub zapis windykacyjny.

Kto nie otrzyma zachowku?

Warunkiem ubiegania się o zachowek jest brak wydziedziczenia w testamencie. Innymi słowy, z zachowku mogą skorzystać wszyscy pominięci w ostatniej woli zmarłego. Od tej reguły są jednak wyjątki. Małżonkowie, wobec których sąd orzekł separacje lub rozwód nie mogą skorzystać z zachowku.

Wysokość zachowku

Poniżej przedstawiamy wyliczenia dla najczęściej spotykanych przez nas sytuacji.

Sytuacja 1

Zmarły nie pozostawił na tym świecie potomstwa. Jego małżonka została pominięta w testamencie, a całość masy spadkowej została przekazana, zgodnie z wolą zmarłego, na rzecz jego najlepszego przyjaciela. W normalnych okolicznościach żonie przysługiwałby spadek w wysokości ½ majątku zmarłego. Korzystając z zachowku, może ubiegać się o roszczenie w wysokości ½ wskazanej powyżej części spadku.

Sytuacja 2

Rodzinę zmarłego tworzą wdowa i dwójka dzieci. Wszyscy mają prawo do dziedziczenia ustawowego, w tym przypadku w wysokości 1/3 masy spadkowej. Zmarły w testamencie przekazał jednak cały majątek swojej konkubinie. Cała trójka, na mocy zachowku może dochodzić od konkubiny, w której ręce oddany został spadek, zachowku w wysokości 1/3 z części, jaka przypadałaby im od udziału w masie spadkowej, gdyby testament nigdy nie powstał.

Sytuacja 3

Zmarły pozostawił na tym świecie żonę i trójkę dzieci. Według prawa spadkowego każdemu z nich przypada udział w spadku w wysokości 1/4. Denat za życia zdecydował jednak, że jego ostatnią wolą jest, by połowę majątku przekazać na rzecz jednej z rodzimych fundacji. Każdy z krewnych kierować może pod adresem owej fundacji roszczenie w wysokości ¼ od ¼ spadku, który otrzymała fundacja od zmarłego.

Mnogość okoliczności, które mogą mieć miejsce w praktyce, sprawia, że opisanie wszystkich możliwych przypadków podziału zachowku jest zadaniem niezwykle trudnym. Równie skomplikowane jest dochodzenie roszczeń z tytułu zachowku. Prawo spadkowe to obszar, w którym stronom procesów sądowych zaleca się korzystanie z profesjonalnych i wyspecjalizowanych radców prawnych lub adwokatów. Doświadczony adwokat może bowiem usprawnić proces dochodzenia roszczeń, a przez to ulżyć bliskim zmarłego, którzy nierzadko jeszcze nie otrząsnęli się po jego odejściu.