Mała, choć otoczona pięknymi podkarpackimi krajobrazami wieś Markowa koło Łańcuta. Przeszło osiemdziesiąt lat temu w jednym z gospodarstw zamieszkiwali prości, acz zawsze pomocni, życzliwi wobec sąsiadów, bogobojni i przywiązani do polskości ludzie – małżeństwo Ulmów z gromadką dzieci. Józef specjalizował się w uprawie warzyw i owoców, pszczelarstwie i hodowli jedwabników, jego pasją była fotografia, był też zaangażowany społecznie w II RP. Wiktoria prowadziła dom i zajmowała się dziećmi: Stanisławem (ur. 1936r.), Barbarą (ur. 1937r.), Władysławem (ur. 1938r.), Franciszkiem (ur. 1940r.), Antonim (ur. 1941r.) i Marią (ur. 1942r.). W tragicznym dniu 24 marca 1944r. Wiktoria była w kolejnej ciąży, spodziewając się siódmego dziecka.

REKLAMA

W pierwszej połowie 1942 r. większość z około 1000 Żydów zamieszkujących powiat łańcucki została wywieziona i zamordowana w ośrodku zagłady w Bełżcu, bądź rozstrzelana na miejscu. Od lipca 1942r. trwały „polowania” na ukrywających się, którzy usiłowali przeczekać czas terroru i zagłady w lasach i polach.

Jesienią 1942r. małżeństwo Ulmów przyjęło pod swój dach ośmioro żydowskich uciekinierów z rodzin Goldmanów/„Szallów”, Grünfeldów i Didnerów. Żydowscy mężyczyźni pomagali przy garbowaniu skór, piłowali deski, rąbali drwa na opał. Pracowali w całkowitym ukryciu.

24 marca 1944r. o świecie do domu Ulmów wkroczyła niemiecka żandarmeria z polską granatową policją i denuncjatorem – Włodzimierzem Lesiem (z pochodzenia Ukraińcem), który wcześniej zagarnął majątek rodziny „Szallów” i zamierzał pozbyć się jego prawowitych właścicieli. Niemcy rozstrzelali wszystkich, zarówno Żydów, jak i rodzinę Ulmów. Ciała zakopali w lesie. „Patrzcie, jak polskie świnie giną – które przechowują Żydów”, miał powiedzieć podczas egzekucji jeden z niemieckich sprawców, Joseph Kokott.

13 września 1995 r. Instytut Yad Vashem w Jerozolimie uhonorował pośmiertnie Józefa i Wiktorię Ulmów tytułem Sprawiedliwych wśród Narodów Świata. W 2016 r. w Markowej otwarto  muzeum ich imienia, które poświęcone jest wszystkim Polakom ratującym Żydów w czasie Zagłady. Od 2018 r. w rocznicę tragicznych wydarzeń w Markowej – 24 marca – decyzją Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, obchodzony jest Narodowy Dzień Pamięci Polaków ratujących Żydów pod okupacją niemiecką.

Dziś, 10 września 2023r. herosi nieludzkich czasów, rodzina Ulmów, zostaną zaliczeni w poczet błogosławionych Kościoła katolickiego. Żyjąc w piekle na ziemi, zachowali godność, miłosierdzie wobec bliźnich oraz niewyobrażalną odwagę i chart ducha. Kierowani chrześcijańskim przykazaniem miłości, żyli nie tylko dla siebie. Pielęgnowali w swych sercach najdroższe dla Polaków wartości – umiłowanie wolności, troskę o słabszych, sprawiedliwość i solidarność, zwłaszcza w godzinie próby. Powinniśmy być dumni z tych Bohaterów, tak zwyczajnych i wielkich zarazem.