Galicja Wschodnia, Małopolska Wschodnia czy Ziemia Halicka? Która nazwa jest właściwa?

Co jakiś czas powraca spór o to, jak nazywać ziemie ze Lwowem, Tarnopolem i Stanisławowem (dzisiejszym Iwano-Frankiwskiem). Jedni mówią Galicja Wschodnia, inni wolą Małopolskę Wschodnią, a jeszcze inni proponują powrót do historycznej Ziemi Halickiej. Problem w tym, że… każda z tych nazw ma swoje słabe strony.

REKLAMA

Najwięcej kontrowersji w Polsce, budzi określenie „Galicja”. Trudno się dziwić – nazwa ta została rozpowszechniona przez Austriaków po I rozbiorze Polski. Habsburgowie, tworząc Królestwo Galicji i Lodomerii, chcieli sprawiać wrażenie, że nie zagarniają polskich ziem, lecz odzyskują dawne dziedzictwo Księstwa Halicko-Włodzimierskiego. Był to element politycznej propagandy, mającej uzasadnić udział Austrii w rozbiorach Rzeczypospolitej.

Może więc lepiej mówić „Małopolska Wschodnia”? To określenie rzeczywiście było używane w II Rzeczypospolitej, ale głównie w języku potocznym. Nigdy nie stało się oficjalną nazwą administracyjną. Obejmowało województwa lwowskie, tarnopolskie i stanisławowskie, choć nawet ten podział nie pokrywał się dokładnie z historyczną Galicją Wschodnią. Województwo lwowskie sięgało bowiem także na obszary dawnej Galicji Zachodniej.

A może wrócić do nazwy Ziemia Halicka? Brzmi historycznie i ma znacznie starszy rodowód. Jest jednak jeszcze mniej precyzyjna. Historyczna Ziemia Halicka stanowiła tylko część późniejszej Galicji Wschodniej. Okolice Tarnopola należały przede wszystkim do Podola, a ziemie Bełza i Sokala były historycznie związane raczej z Wołyniem i dawnym Księstwem Włodzimierskim – czyli z tym, co Austriacy nazwali Lodomerią.

Jak widać, nie istnieje nazwa idealna. Każda wyrasta z innej epoki i niesie ze sobą określony bagaż historyczny. Paradoksalnie właśnie dlatego „Galicja Wschodnia” pozostaje dziś określeniem najpraktyczniejszym. Choć ma austriacki rodowód, najlepiej opisuje obszar, o którym mówimy, i jest powszechnie rozumiana zarówno przez historyków, jak i zwykłych czytelników.

Historia rzadko bywa czarno-biała. Czasami musimy posługiwać się nazwami, które nie są doskonałe. W przypadku tych ziem „Galicja Wschodnia” nie jest nazwą idealną – ale spośród wszystkich dostępnych wydaje się po prostu najmniej niezręczna.

A Wy jak uważacie? Która nazwa najlepiej oddaje historyczny charakter tych ziem i dlaczego?

O autorze: Klaudiusz Wesołek

Polski prawnik, dziennikarz, felietonista i były działacz opozycji antykomunistycznej. Urodzony w 1968 roku w Gdańsku, dojrzewał w cieniu schyłkowego PRL-u, w czasach, gdy bunt wymagał odwagi większej niż dziś można sobie wyobrazić. Już jako licealista związał się z Federacją Młodzieży Walczącej i Ruchem „Wolność i Pokój”, współorganizując happeningi, manifestacje i akcje solidarnościowe, kolportując podziemne wydawnictwa oraz wspierając strajkujących robotników Stoczni Gdańskiej podczas wydarzeń roku 1988. Za działalność opozycyjną był wielokrotnie zatrzymywany, represjonowany i inwigilowany przez Służbę Bezpieczeństwa. Absolwent Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Gdańskiego oraz studiów z zakresu ochrony środowiska i prawa międzynarodowego w Bratysławie i Seattle. Pracował m.in. dla administracji państwowej i instytucji publicznych, jednak przez całe życie pozostawał przede wszystkim człowiekiem niezależnym — wiernym ideałom wolności, obywatelskiego nieposłuszeństwa i prawa do własnego głosu. Jako autor łączy historyczną refleksję z ironią, humorem i pamięcią o świecie pogranicza kultur. Jest autorem powieści „Przygody Heli. Saga Wojenna i Powojenna” oraz „Wańka z Doliny Pulwy”, a także opowiadań z cyklu „Wszak i Kloc”, w których groteska miesza się z polityczną satyrą i słowiańskim klimatem. Publikuje również felietony kresowe oraz artykuły poświęcone historii i współczesnym interpretacjom idei Międzymorza — widzianego nie tylko jako projekt polityczny, ale także jako wspólnota pamięci, kultur i doświadczeń Europy Środkowo-Wschodniej. Odznaczony Krzyżem Wolności i Solidarności oraz Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski.