Zawsze moim marzeniem było odbyć podróż Koleją Transsyberyjską oraz poznać historię Polaków zesłanych na Syberię jak i mieszających w Rosji. W trakcie tej podróży chciałem również przyjrzeć się ludziom podróżującym tą trasą ich pochodzeniem, poznać różne ciekawe historie.  Niestety nie wiem kiedy i czy w ogóle będzie taka podróż dostępna z uwagi na sytuację geopolityczną, która w ostatnim czasie zmienia się jak w starych przyspieszonych niemych filmach, ale okraszonych też ogromną propagandą.

REKLAMA

Artykuł ten zacząłem pisać już dwa lata temu, no i niestety stało się, jest konflikt wojenny, który tak jak pandemia zniweczył wszystkie plany podróży. Chociaż udało nam się z żoną jeszcze pozwiedzać samochodem Sankt Petersburg, Moskwę i wiele innych miast, ale plany dalszych podróży np. jak zwykle co roku do Indii i w ogóle Azji, ciągle jednak odkładamy z uwagi na niebezpieczeństwo ponownego „zamknięcia” Świata. 

Jeżeli chodzi o Kolej Transsyberyjską to były ogromne plany, ale globaliści postanowili inaczej. Warto jednak przypomnieć, że w dniu 11 stycznia 2008 roku Chiny, Mongolia, Rosja, Białoruś, Polska i Niemcy podpisały porozumienie w sprawie projektu optymalizacji ruchu towarowego Pekin-Hamburg. Oczywiście kolejami chińskimi i rosyjskimi przez Syberię. W 2011 roku tranzyt przekroczył 15 mln ton. W 2013 roku uruchomiono drugie połączenie między koleją chińską a transsyberyjską. Czas tranzytu z Chin do Niemiec na tej trasie wynosił 11-15 dni, czyli o około 20 dni mniej niż drogą morską. Planowana jest także budowa mostu lub tunelu na Sachalin. Natomiast w sierpniu 2017 roku austriackie Ministerstwo Transportu, Innowacji i Technologii ogłosiło zamiar przedłużenia Kolei Transsyberyjskiej z Koszyc na Słowacji do Wiednia. Budowa kolei szerokotorowej może rozpocząć się w 2023 roku. Temat modernizacji i rozwoju Kolei Transsyberyjskiej zawarty jest także w ogólnopolskim projekcie „Kompleksowy plan modernizacji i rozbudowy infrastruktury głównej”. Co z takimi projektami teraz będzie, prawdopodobnie poczekają bardzo długo, albo znajdą się w archiwum.

Kolej Transsyberyjska czyli inaczej Transsib to Wielka Droga Syberyjska jak ją nazywano, to linia kolejowa łącząca Sankt Petersburg i Moskwę z Władywostokiem. Czyli łączy europejską część Rosji z największymi miastami przemysłowymi wschodniosyberyjskimi i dalekowschodnimi. Zbudowana w latach 1891-1916. Długość tej kolejowej autostrady pod koniec budowy wynosiła 8,3 tys. Km. W 2002 roku zakończono pełnąelektryfikację tego traktu.Efektem budowy Kolei Transsyberyjskiej było, aby podróżować pociągiem bez korzystania z promów z brzegów Oceanu Atlantyckiego do brzegów Oceanu Spokojnego. Ten trakt łączy część europejską, Ural, Syberię i Daleki Wschód Rosji, rosyjskie porty zachodnie, północne i południowe, a także wyloty kolejowe do Europy z jednej strony z portami Pacyfiku i wylotami kolejowymi do Azji.

Wracając do podróży Koleją Transsyberyjską to w dniu 16 października 2019 roku wraz z moją żoną Tiną udaliśmy sięPolskimi Liniami Lot z Krakowa do Warszawy, następniez Warszawy poprzez port lotniczy w Kaliningradzie już rosyjskimi liniami lotniczymi do SanktPetersburga. Oczywiście to piękne miasto, gdzie mieszka duża społeczność pochodzenia polskiego. W Sankt Petersburgu jak zawsze sprawia ogromną radość zwiedzanie wspaniałych muzeów w tym oczywiście słynnego Ermitażu. Tutaj jest też wiele śladów polskości m.in. został tu pochowany ostatni król Polski Stanisław August Poniatowski. ( http://pressmania.pl/slady-polskosci-i-polskie-koscioly-w-st-petersburgu/?fbclid=IwAR1g010jkPxWeSswppREjpAduwBVLf0TSjdohI12PCP0VTUiF5v7fFe4vR0 Na wstępie warto podkreślić, że Polacy nie tylko walczyli z Rosją Carską, przez co zostało zesłanych na Syberię wiele tysięcy naszych rodaków, ale również budowali potęgę Cesarstwa Rosyjskiego. Przykładowo Polacy wnieśli ogromny wkład w poznanie Syberii, Azji Środkowej i Kaukazu. Prowadzili badania, często prekursorskie, geologiczne jak: A. Czekanowski, J. Czerski, K. Bohdanowicz, J. Morozewicz, topograficzne: J. Chodźko i H. Stebnicki czy etnograficzne:  W. Sieroszewski, M. Witkowski, E. Piekarski, B. Piłsudski. Wielu z nich życiorysy poznałem w młodości marząc o podróżach.

Wielu rodaków w wielu zawodach budowało ten ogromny kraj. Oczywiście nie sposób wspomnieć o wielu ofiarach poniesionych przez nasz Naród w szczególności w okresie terroru władzy bolszewickiej i komunistycznej.Tytułem wstępu chciałbym oczywiście nakreślić również sytuację Polonii w przeszłości i obecnie w Rosji. Otóż według spisu powszechnego z 2002 roku w Rosji mieszkało 73 000 obywateli polskich. Dotyczy to zarówno autochtonicznych Polaków, jak i przymusowo deportowanych w czasie i po II Wojnie Światowej.Łączną liczbę Polaków na terenie byłego Związku Radzieckiego szacuje się nawet na 3 miliony. Liczba osób mówiących po polsku w Rosji wyniosła w 2010 roku 47 125. Według danych rosyjskiego spisu powszechnego z roku 2002, polską narodowość zadeklarowało 73 001 (0,05%) mieszkańców kraju, jednak według niektórych polskich szacunków, liczba Polaków w Rosji może dochodzić nawet do 300 tys. osób. Zgodnie z wynikami spisu z 2002 roku Polacy w Rosji zamieszkiwali wówczas przede wszystkim wielkie miasta: Moskwę (4456 osób), Petersburg (4451 osób), w dalszej kolejności obwody kaliningradzki (3918 osób) i tiumeński (3427 osób), Republikę Karelii (3022 osób) i Kraj Krasnodarski (2958 osób).Regionalne organizacje polonijne powstały w wielu miastach Rosji, w tym w Abakanie, Barnaule, Bijsku, Władykaukazie, Wołgogradzie, Władywostoku, Jekaterynburgu, Kazaniu, Jarosławiu, Kaliningradzie, Krasnodarze, Mineralnych Wodach, Nalczyku, Nowosybirsku, Orenburgu, Permie, Penzie, Rostowie nad Donem, Petersburgu, Samarze, Smoleńsku, Saratowie, Tomsku, Togliattim, Tiumeni, Ufie i Ułan Ude. Setki tysięcy kolejnych mieszkańców Rosji posiada polskie korzenie. W Rosji działa szereg organizacji polonijnych, do najznaczniejszych należy Federalna Polska Autonomia Narodowo-Kulturalna „Kongres Polaków w Rosji”, wydawane są także czasopisma polonijne, publikowane polskie książki i prowadzone polskojęzyczne strony internetowe. W Rosji działają tzw. polskie domy, polskie kościoły i odbywają się polskojęzyczne nabożeństwa. Historia Polaków na ziemiach rosyjskich sięga początków państwowości rosyjskiej. Wielu wybitnych przedstawicieli kultury rosyjskiej, jak i najwyższych władz było polskiej narodowości i odegrało znaczącą rolę w historii państwa rosyjskiego. Część Polaków to także potomkowie carskich lub radzieckich zesłańców z XIX i pierwszej połowy XX wieku. Wielu Polaków pochodzących najczęściej z byłych republik radzieckich osiedliło się w Rosji dopiero po 1991 roku. W Rosji ukazują się czasopisma w języku polskim: „Rodacy” (Abakan), „Gazeta Petersburska” (Petersburg), „Wiadomości Polskie” (Krasnodar) i „Głos znad Pregoły” (Kaliningrad). Do stałych rubryk miesięcznika „Głos znad Pregoły” należą „Słynni Polacy w Rosji”. „We Wspólnocie Kultury Polskiej” oraz „Polskie drogi”. gdzie drukuje się wspomnienia Polaków z Kaliningradu. „Gazeta Petersburska” i „Głos znad Pregoły” posiadają ponadto własne strony internetowe w językach polskim i rosyjskim. Lista znanych ludzi w historii Rosji jest naprawdę bardzo , bardzo długa. Byli to powstańcy, którzy zostali  zesłańcami, ale również przedsiębiorcy, inżynierowie, lekarze, wynalazcy i artyści. Wielu rosyjskich geniuszów jak np. Konstanty Ciołkowki, ojciec kosmonautyki, miało polskie korzenie. Można śmiało stwierdzić, że Polacy często zaprowadzali cywilizację na ogromnych przestrzeniach Rosji, w szczególności na Syberii. Warto podkreślić też, że 211generałów w Armii Imperium Rosyjskiego było pochodzenia polskiego, wielu z nich stanowiło później trzon odrodzonej armii polskiej po 1918 roku.

„W końcu XIX wieku 23% sędziów i prokuratorów na Syberii to byli Polacy! Stanowiliśmy niecałe 10% obywateli Imperium Rosyjskiego, tymczasem aż 22% kadry oficerskiej armii rosyjskiej! W czasie I wojny światowej na tysiąc żyjących (aktywnych i emerytowanych) generałów rosyjskich 211 było Polakami. Aż 74 z nich – po odzyskaniu przez Polskę niepodległości – zgłosiło się i zostało przyjętych do Wojska Polskiego” – rozmowa z Mariuszem Świdrem, autorem książki „Jak podbijaliśmy Rosję” (polecam super artykuł – Bez Polaków nie byłoby współczesnej Rosji, http://www.mysl-polska.pl/2318 ). 

W trakcie tak I Wojny Światowej jak i II Wojny Światowej wielu Polaków zginęło w Carskich jak i w Sowieckich mundurach. Warto też przypomnieć, ze w mundurach Armii Czerwonej było bardzo dużo Polaków wcielonych do tej armii po 1939 roku, kiedy władze sowieckie nadały wszystkim mieszkańcom zajętych terenów po napaści w dniu 17 września (zgodnie z umową Ribbentrop-Mołotow) obywatelstwo Rosji Sowieckiej. Wcielano ich na zasadzie powołania do tej Armii. Zajęte tereny zostały włączone Dekretem już w dniu 29 listopada do ZSRR. Wielu Polaków zginęło w mundurach tej armii. Wielu dostało się też do niewoli niemieckiej i zostało zamordowanych w tym również w obozach koncentracyjnych np. w Auschwitz. 

(tutaj   https://dzieje.pl/aktualnosci/polacy-wsrod-jencow-sowieckich-w-kl-auschwitz )

 Warto o tym pamiętać, że nie wszystkim udało się wyjść z Rosji Sowieckiej z Armią Andersa. 

W St. Petersburgu zwiedziliśmy najważniejsze muzea spędzającz żoną dwa pełne dni z przyrzeczeniem powrotu do tego pięknego miasta.Nie wiedzieliśmy, że będzie to takie trudne z uwagi na rozpoczętą w kilka miesięcy później pandemię.Przebywaliśmywtedy w Tajlandii a następnie w Indiach. Było wtedy bardzo trudno wrócić do kraju.

W dniu 19 października 2019 roku z Sankt Petersburgu wyjechaliśmy expresem do Moskwy aby tam następnego wieczoru wsiąść do pociągu Transsyberyjskiego do Irkucka.

Rano 20-tego października po przyjeździe do Moskwy i spożyciu śniadania w restauracji pobliżu Dworca Moskiewskiego oraz krótkim odpoczynku oczywiście obowiązkowo na Plac Czerwony oraz Kreml i Ogród Aleksandryjski. Przy placu Czerwonym znajdują się liczne cenne zabytki: sobór Wasyla Błogosławionego i Kreml, nieco dalej odrestaurowany sobór Kazańskiej Ikony Matki Bożej. Stronę północną zajmuje Państwowe Muzeum Historyczne, otoczone wieżami Kremla. Jedyną rzeźbą na całym placu jest wykonany z brązu pomnik Kuźmy Minina i Dmitrija Pożarskiego, którzy pomogli Moskwie wyprzeć z miasta Polaków w 1612, podczas wielkiej smuty. Po całodziennym zwiedzaniu późnym wieczorem na udaliśmy się na Dworzec aby już po północy wsiąść do pociągu udającego się do Władywostoku.  

Teraz trochę wiedzy praktycznej dla pragnących zwiedzać Syberię. Jak już napisałem na wstępie  Niestety nie wiem kiedy i czy w ogóle będzie taka podróż dostępna z uwagi na sytuację geopolityczną, ale wiele osób nadal ma nadzieję na odbycie tej podróży. Otóż nie rezerwowaliśmy wcześniej biletów chociaż jadąc wagonami tzw. „plackarty” (bo taką wybraliśmy tanią wersję podróży, zresztą tak też poróżowaliśmy po Azji)  w 2 osoby najlepiej wybrać miejsca na dole. Wchodzenie na górę wymaga niezwykłych zręczności a na dolnych łóżkach jesteście panami sytuacji gdyż macie swobodny dostęp do stolika. Mieliśmy jednak szczęście, gdyż tam i z powrotem mieliśmy jedno miejsce na dole i jedno na górnym łóżku. Nie za blisko i nie za daleko od toalety jak również od pomieszczenia „prowadnicy” czyli konduktorki. W Azji np. w Indiach również podróżowaliśmy w ten sam sposób i to wielokrotnie przez ten cały Subkontynent, mając bezpośredni kontakt z mieszkańcami różnych regionów. Federacja Rosyjska też posiada społeczeństwo wielonarodowe, ale np. w Indiach co prowincja to inna kultura i inny język. W Indiach np. jest 9 głównych języków plus angielski oraz ok. 1200 mniejszych. Mając kontakt z ludźmi, a nie siedząc zamknięty w przedziale moża dowiedzieć się więcej i poznać kulturę oraz obyczaje bo przecież oprócz zabytków również to jest niezmiernie ważne dla podróżnika. 

Po przespanej nocy przez następny dzień podróży jadąc pociągiem oglądaliśmy tajgę i małe miejscowości oraz wsie. Czasem były to urokliwe miejsca, zadbane a czasem ledwie widoczne poprzez zarośla, krzaki i drzewa.Widoczne były samotne stacje z nazwami miejscowości. Czasem widać było brak oznak jakiegokolwiek zasiedlenia, tylko tajga, jeziorka, moczary i góry. Zawieraliśmy też znajomości z innymi podróżnymi wsłuchując się w ich opowieści o życiu, rodzinie, kulturze, miejscu zamieszkania i oczywiście o Syberii. Niektórzy udawali się do Władywostoku, byli to rybacy statków pływających po Oceanie Spokojnym, stoczniowcy lub wracający do domów z wizyty w Stolicy, turyści, pracownicy naukowi oraz żołnierze na przepustkach.

W dniu 22 października dojechaliśmy do pierwszej dużej metropolii tj. do Jekaterynburga. Miasto to od 1924 do 1991 nosiło nazwę Swierdłowsk.Metropolia ta jest miastem milionerów w Rosji, centrum administracyjnym Uralskiego Okręgu Federalnego i obwodu swierdłowskiego. Tworzy gminę „miasto Jekaterynburg” ze statusem okręgu miejskiego. Jest największym ośrodkiem gospodarczym, administracyjnym, kulturalnym, naukowym i edukacyjnym Uralu. Powierzchnia miasta wynosi 1111,702 km².Znajduje się na wschodnim zboczu środkowego Uralu, wzdłuż brzegów rzeki Iset, w jej górnym biegu.Zostało założone w dniu 7 listopada 1723 roku anazwa miasta została nadana na cześć cesarzowej Katarzyny Pierwszej. W 1781 roku Katarzyna II nadała Jekaterynburgowi status miasta powiatowego w prowincji Perm.Na przełomie XIX i XX wieku miasto było jednym z ośrodków ruchu rewolucyjnego na Uralu. Tutaj właśnie w Jekaterynburgu w nocy z 16 na 17 lipca 1918 roku zamordowano członków rodziny ostatniego cara Rosji Mikołaja II. W latach sowieckich miasto przekształciło się w główny ośrodek przemysłowy i administracyjny. Jekaterynburg jest czwartym najbardziej zaludnionym miastem (po Moskwie, Petersburgu i Nowosybirsku) w Rosji. Aglomeracja Jekaterynburga jest czwartą co do wielkości aglomeracją w Rosji. Jekaterynburg zajmuje trzecie miejsce pod względem wielkości ekonomicznej w Rosji. To jeden z największych w tym kraju ośrodków handlu, finansów, turystyki, telekomunikacji i informatyki, najważniejszy węzeł transportowo-logistyczny. Przez miasto przechodziKolej Transsyberyjska i 6 federalnych autostrad. Jest tutaj międzynarodowy port lotniczy. Ośrodek przemysłowy skupiający przemysł mechaniczny, metalurgiczny, poligraficzny, przemysł lekki i spożywczy  także kompleks wojskowo-przemysłowy. Jekaterynburg jest również ważnym ośrodkiem administracyjnym. Znajduje się tu siedziba Centralnego Okręgu Wojskowego, Prezydium Uralskiego Oddziału Rosyjskiej Akademii Nauk, Przedstawicielstwo Prezydenta Federacji Rosyjskiej w Uralskim Okręgu Federalnym oraz 35 terytorialnych władz federalnych. Często nieoficjalnie nazywana jest „stolicą Uralu”.Położenie geograficzne Jekaterynburga jest niezwykle korzystne i na przestrzeni dziejów pozytywnie wpłynęło na rozwój miasta. Jekaterynburg leży na środkowym Uralu, gdzie góry są niskie, co sprzyjało budowie przez nie głównych szlaków transportowych z Centralnej Rosji na Syberię (Wielka Trasa Syberyjska i Kolej Transsyberyjska). W efekcie miasto powstało jako jeden z ważnych strategicznie ośrodków Rosji, które do dziś zapewnia połączenie między europejską i azjatycką częścią kraju.

Następnego dnia tj. 23 października dojechaliśmy do Nowosybirska, które to miasto do do 1926 roku nosiło nazwę Nowo-Nikołajewsk.Jest obecnie trzecim pod względem liczby ludności miastem Rosji. Jest też centrum administracyjnym Syberyjskiego Okręgu Federalnego, Obwodu Nowosybirskiego i centrum Zachodniosyberyjskiego Obwodu Gospodarczego. Miasto tworzy gminę miasta Nowosybirsk o statusie okręgu miejskiego, która jest najbardziej zaludnioną gminą w kraju. W Nowosybirsku znajdują się również: Urząd Kolei Zachodniosyberyjskiej, Przedstawicielstwo Prezydenta Federacji Rosyjskiej w Syberyjskim Okręgu Federalnym, Prezydium Syberyjskiego Oddziału Rosyjskiej Akademii Nauk, V Sąd Apelacyjny Generalnej Jurysdykcji i Wojskowy Sąd Kasacyjny Federacji Rosyjskiej.Miasto jest centrum aglomeracji nowosybirskiej. Największe centrum handlowe, biznesowe, kulturalne, transportowe, edukacyjne i naukowe Syberii.Nowosybirsk został założony w 1893 roku, a prawa miejskie otrzymał 28 grudnia 1903 roku. Populacja wynosi 1 621 330[3] osób (wg spisu 2022), dzięki czemu jest to najbardziej zaludnione miasto w azjatyckiej części Rosji i największa gmina w Rosji – miasto bez statusu podmiotu Federacji Rosyjskiej.Miasto położone jest na obu brzegach rzeki Ob w pobliżu zbiornika Nowosybirsk, utworzonego na Ob, zablokowanego przez tamę elektrowni wodnej Nowosybirsk. Terytorium miasta wynosi 502,7 km².

Nowosybirsk powstał w dniu 30 kwietnia 1893 roku, początkowo jako wieś Nowaja Derewnia (nazwa nieoficjalna – Gusiewka) w związku z budową mostu kolejowego przez rzekę Ob podczas budowy Kolei Transsyberyjskiej. W 1894 roku Nowaja Derewnia została przemianowana na wieś Aleksandrowska na cześć cesarza Aleksandra III, inicjatora budowy Kolei Transsyberyjskiej, a już w 1895 roku wieś została przemianowana na Nowonikołajewsko na cześć cesarza Mikołaja II. W 1903 roku został przekształcony w miasto Nowonikołajewsk. W 1926 roku Nowonikołajewsk został przemianowany na Nowosybirsk. Miasto zostało założone na miejscu dużej osady tatarskiej. W dniu 30 kwietnia1893 roku przybyła pierwsza partia robotników, aby zbudować mieszkania dla robotników, którzy zaczęliby przyjeżdżać, aby budować most na rzece Ob, ten moment jest uważany za oficjalną datę narodzin Nowosybirska.Obecność kolei, infrastruktura stacji przyczyniła się do napływu ludności do osady. Jako centrum administracyjne największej na świecie jednostki administracyjno-terytorialnej Nowosybirsk zaczyna się ponownie rozwijać. Miasto otrzymuje przydomek „Syberyjskie Chicago” –  ręką Ludowego Komisarza Edukacji RSFSR, akademika Anatolija Łunaczarskiego, który odwiedził Nowosybirsk pod koniec lat 20-tych XX wieku i spisał swoje wrażenia z wizyty w mieście w następujący sposób:„Jeśli pięć lat temu Nowosybirsk był jeszcze pół-wsi, dziś jest oryginalnym miastem, które urosło do dwustutysięcznej stolicy i nieodparcie pędzi naprzód jak prawdziwe syberyjskie Chicago”. W 1934 roku, podczas budowy Pałacu Nauki i Kultury (obecnie Teatru Opery i Baletu), zakończono budowę kopuły zaprojektowanej przez moskiewskiego inżyniera B.F. Materi. Oparta na nośnym pierścieniu żelbetowym, który z kolei spoczywa na kolumnach ustawionych w okrąg, powstała jako unikalna monolityczna konstrukcja żelbetowa o średnicy 55,5 m, przy grubości ścian 8 cm. Budynek Opery staje się symbolem współczesnego Nowosybirska.

Następnego dnia 24 października dojeżdżamy do Krasnojarska, trzeciego co do wielkości miasta Syberii, położonego nad rzeką Jenisej. Jest to stolica Kraju Krasnojarskiego z 1 093 771 mieszkańców (wg spisu z 2020). Wraz z aglomeracją liczy 1,155 mln mieszkańców (stan na 2012), dzięki czemu stanowi 12-te miasto w Rosji pod względem liczby ludności. Znajduje się tutaj port rzeczny, węzeł kolejowy a przede wszystkim  Park Narodowy „Słupy Krasnojarskie”. Miasto zostało założone w lipcu 1628 roku przez kozackiego bojara Andrzeja Dubieńskiego jako ostróg dla obrony przed Tatarami, zamieszkującymi wybrzeże Jenisieju. Pierwotną nazwą miasta był „Krasnyj jar” od tatarskiej nazwy miejscowości „Kyzył Dżar”, czyli „czerwone wzgórze”. Obecną nazwę nadano po otrzymaniu praw miejskich w 1690 roku. Szybki wzrost Krasnojarska rozpoczął się po doprowadzeniu do miasta Traktu Moskiewskiego jest to obecna autostrada M53, która połączyła Krasnojarsk z Kczyńskiem, Kańskiem i resztą Rosji. Odnalezienie w okolicach miasta zasobów złota i wybudowanie w 1895 roku kolei przyśpieszyło rozwój miasta. Od 1822 roku jest stolicą guberni jenisejskiej.Krasnojarsk jest jednym z największych miast Rosji, największym ośrodkiem kulturalnym, edukacyjnym, gospodarczym i przemysłowym Syberii Wschodniej. Krasnojarsk nazywany jest nieoficjalnie stolicą Syberii. W okresie „gorączki złota” przez długi czas był głównym prosperującym ośrodkiem handlowym na Syberii. Najbardziej wysunięte na wschód miasto milionerów w Rosji.Miasto położone jest w środku Rosji, na obu brzegach Jeniseju, u zbiegu Niziny Zachodniosyberyjskiej, Płaskowyżu Środkowosyberyjskiego i Gór Sajan, w wąwozie utworzonym przez najbardziej wysunięte na północ ostrogi wschodniego Sajanu.Główne sektory gospodarki to metalurgia metali nieżelaznych, energetyka wodna, przemysł kosmiczny, chemiczny idrzewny.Miasto to jest też ważnym ośrodkiem naukowym, edukacyjnym i sportowymRosji. Na Syberyjskim Uniwersytecie Federalnym studiuje ponad czterdzieści tysięcy studentów a w sumie w mieście studiuje ponad sto pięćdziesiąt tysięcy studentów. 

Osady starożytnych ludzi na terenie obecnego miasta odkryto dość dawno, bo w XIX wieku, i przypisano je epoce górnego paleolitu około 35 tysięcy lat temu. Istnieją informacje o bardziej starożytnych stanowiskach na terenie miasta. W pierwszych wiekach naszej ery przybyli tu przodkowie ludów mówiących po ket – Assans, Kotts, Kalmazhs, którzy całkowicie zniknęli na początku XVIII wieku. Później, w międzyrzeczu Jeniseju i Kaczy, żyły takie ludy jak Arinowie i Kaczinowie. Ich osada nosiła nazwę „Kyzyl-yar-Tura”, czyli „miasto czerwonego wybrzeża”.Przed przybyciem Rosjan terytorium współczesnego Krasnojarska wchodziło w skład księstwa jezierskiego Jenisej Kirgizów. Góra Kum-Tigei była prawdopodobnie świętym miejscem dla Kaczinów. Teren, na którym następnie zbudowano Krasnojarsk, stał się znany Rosjanom już w 1608 roku. W tym roku Kozacy z więzienia Ket, dowodzeni przez jenisejsko-ostiackich książąt Urnuka i Namaka, weszli w górę Jeniseju z zamiarem znalezienia „nowych ziem”, a następnie przyłączenia ich do posiadłości cara moskiewskiego. Płynąc Jenisejem, Kozacy spotkali się z ziemią należącą do księcia ArinTyulka i nazwali ją „ziemią Tyulka”. Ta nazwa została zachowana do czasu budowy więzienia w Krasnojarsku i odejścia Arinców. Arinowie, wspierani nie tylko przez Kaczinów, ale także przez Jenisej Kirgizów, przez długi czas nie zgadzali się na zapłacenie Rosjanom „jasaku” i podjęli wszelkie kroki, aby usunąć tych ostatnich z ich miejsca. W tym celu niemal nieustannie niepokoili ich najazdami, które w końcu stały się tak niebezpieczne, że Kozacy postanowili zwrócić się do gubernatora jenisejskiego z prośbą o pomoc i ochronę.

W 1659 roku wzniesiono „duże” więzienie w Krasnojarsku. Budowa nowego więzienia, które niemal od razu stało się ośrodkiem zbierania podatków, wzbudziła niezadowolenie wśród miejscowej ludności.  W latach 1667 i 1679 twierdza była dwukrotnie oblegana przez silne wojska kirgiskiego dowódcy Irenka Chana.W 1673 roku Krasnojarsk pod nazwą „Krasnayar” (Krasnagair) został po raz pierwszy wymieniony w literaturze zachodnioeuropejskiej – w „Opisie Syberii” niemieckiego autora Albrechta Dobbina.

Żołnierze i ich rodziny przez długi czas pozostawali głównymi mieszkańcami Krasnojarska. Stopniowy rozwój Krasnojarska rozpoczął się wraz z budową w 1735 roku Traktu Syberyjskiego czyli obecnie drogę federalna P255 „Syberia”.  Jednak w 1772 r. miasto liczyło tylko około dwóch tysięcy mieszkańców, a Krasnojarsk pozostał małym miastem powiatowym.W latach 1734-1743 w Krasnojarsku mieszkał i pracował niemiecki przyrodnik i podróżnik Johann Georg Gmelin, który pozostawił ciekawy opis życia i obyczajów mieszkańców:„Spieszyliśmy się, aby po południu przybyć do miasta, a wieczorem przez wsie Bieriezówka i Lodejka około piątej dotarliśmy szczęśliwie do Krasnojarska. Żołnierze żyją tu bardzo dobrze i w większości dostatnio” – pisał o mieście i jego mieszkańcach akademik. Następnie opisano jelenia piżmowego, zbadano jaskinie Birjusinskaja i Ojsjanskaja.W 1756 roku w pobliżu Krasnojarska powstała huta żelaza kupca N. Własewskiego. 

W latach 1771-1773 Krasnojarsk był trzykrotnie odwiedzany i w sumie przez cały rok przebywał tam słynny rosyjski naukowiec, akademik Peter Simon Pallas, który odkrył 680-kilogramowy fragment meteorytu, który później nazwano Żelazem Pallasa lub Krasnojarskiem. Tutaj Pallas napisał dwie z trzech książek swojej pracy „Podróż przez Syberię”, która zawierała szczegółowy esej przyrodniczy i ekonomiczny o stanie miasta i powiatu. W 1772 meteoryt został wysłany do Petersburga.(http://pressmania.pl/muzeum-mineralogiczne-w-moskwie/?fbclid=IwAR0WCOew4ukUOXnX33G0k3atElTbELJLMKMD3SQ_ceA2h0W_JInQHSzZIEM )

Po silnym pożarze w 1773 roku, który pozostawił w Krasnojarsku tylko trzydzieści domów, z Tobolska wysłano sierżanta geodezji Piotra Moisejewa, który sporządził nowy liniowy układ miasta typu petersburskiego. To był początek współczesnego Krasnojarska. W 1784 roku w mieście otwarto pierwszą powiatową bibliotekę publiczną w Rosji.Aleksander Radiszczew, przebywając w Krasnojarsku w 1791 roku wracając z wygnania, pisał:

 „Po prawej stronie otwiera się kamienny grzbiet, którego ostre i gołe końce widoczne są w innych miejscach. Po lewej stronie brzegi są górzyste, wreszcie w kierunku Krasnojarska są bezdrzewne, a ich zaczerwienienie obfituje w rudę żelaza. Jenisej przepływa między górami, pozostawiając w sąsiadujących z nim zagłębieniach obfite miejsca. Krasnojarsk ma taką pozycję jak niektóre miasta w Alpach. Prawy brzeg biegnie wysoko, a góry są nierówne. Lewy brzeg jest wysoki, ale jego powierzchnia jest płaska.W 1805 roku na wzgórzu Karaulna wybudowano drewnianą kaplicę na pamiątkę stojącej tam kozackiej strażnicy. W 1819 roku otwarto w mieście szkołę powiatową z pełnym tokiem nauczania podstawowego.

Od 1822 Krasnojarsk stał się centrum powstającej w tym samym czasie Prowincji Jenisej. W 1828 roku w Krasnojarsku ukazywało się jedno z pierwszych pism literackich i artystycznych na Syberii, „Almanach Jeniseju”. W 1833 roku w pobliżu Krasnojarska powstała huta szkła Znamensky. W 1853 roku przy fabryce wybudowano fabrykę fajansu, produkującą naczynia, talerze, miski, filiżanki, umywalki, sosjerki i inne artykuły gospodarstwa domowego. W 1834 roku założono w mieście Ogród Miejski, obecnie Central Park.W 1845 roku na placu Nowobazarnaja odbyło się wzniesienie największej na Syberii katedry Narodzenia Najświętszej Marii Panny, zaprojektowanej przez architekta Konstantina Tona.W 1846 roku otwarto bibliotekę publiczną, która istnieje do dziś. W 1855 roku zamiast drewnianej kaplicy wzniesiono na wzgórzu Karaulnaja kamienną kaplicę. W 1858 roku w mieście odnotowano pierwsze trzęsienie ziemi.W czasach Imperium Rosyjskiego miasto było jednym z miejsc zesłań politycznych. Ośmiu dekabrystów zostało zesłanych do Krasnojarska po stłumieniu powstania 1825 roku. W 1863 roku otwarto ruch parowców wzdłuż Jeniseju. W tym samym czasie w mieście zaczęła działać stacja telegraficzna. W 1889 roku w Krasnojarsku otwarto miejskie muzeum publiczne, a także pierwszą szkołę paramedyczną na Syberii. W 1890 roku uroczyście otwarto tu oddział Cesarskiego Moskiewskiego Towarzystwa Rolniczego.

Antoni Czechow napisał w swoich esejach podróżniczych „Na Syberii” w 1890 r.: 

„Jeśli krajobraz na drodze nie jest dla ciebie ostatnią rzeczą, to podróżując z Rosji na Syberię, przegapisz Ural do Jeniseju …” ” Natura, którą uwielbiają obcokrajowcy, szanowana przez naszych uciekinierów i która z czasem posłuży jako niewyczerpana kopalnia złota dla poetów syberyjskich, oryginalna, majestatyczna i piękna przyroda zaczyna się dopiero od Jeniseju. „Na tym wybrzeżu Krasnojarsk jest najlepszym i najpiękniejszym ze wszystkich syberyjskich miast, a na tym wybrzeżu góry, które przypominały mi Kaukaz, są równie zadymione i senne”.

W 1891 roku w Krasnojarsku przebywał następca tronu rosyjskiego, późniejszy cesarz Mikołaj II. W tym samym czasie po raz pierwszy w mieście pojawiło się oświetlenie elektryczne w sklepie kupca Gadałowa. W 1892 roku uruchomiono pierwszą centralę telefoniczną w Krasnojarsku. W 1894 roku otwarto w mieście pierwszą na Syberii techniczną szkołę kolejową.

Dalszy rozwój miasta związany był z odkryciem kopalń złota w prowincji i pojawieniem się w 1895 roku kolei. Dostawa szyn na budowę Kolei Transsyberyjskiej realizowana była przez Północną Drogę Morską. Po zawarciu umowy handlowej z Wielką Brytanią przez rząd rosyjski w 1893 roku ze Szkocji wyjechała wspólna karawana rosyjsko-angielska pod dowództwem angielskiego kapitana Wigginsa. Karawana, załadowana torami kolejowymi, przekroczyła Ocean Arktyczny, Morze Karskie i bezpiecznie dotarła do ujścia Jeniseju. Ze wsi Golczika tory zostały przetransportowane wzdłuż Jeniseju do Krasnojarska. Ta wyprawa była pierwszą, która utorowała północną drogę z Europy na Syberię. W 1901 roku otwarto oddział w Krasnojarsku Rosyjskiego Towarzystwa Geograficznego.W 1913 roku w Krasnojarsku zbudowano pierwszy miejski system wodociągowy. W tym samym roku w Krasnojarsku przebywał słynny norweski polarnik F. Nansen. W książce „Do krainy przyszłości” wspominał później:

„Więc dotarliśmy do Krasnojarska, celu, do którego tak długo dążyliśmy… Odwiedziliśmy park miejski, który uchodzi za najlepszy na całej Syberii… Ulice w mieście są szerokie i proste, przy głównych ulicach stoją kamienne domy, ale większość budynków wykonana jest z drewna. Krasnojarsk jest pięknie położony na lewym brzegu Jeniseju, w dolinie otoczonej górami…”

W 1920 roku w Krasnojarsku została rozstrzelana Maria Bochkarewa, twórca pierwszego batalionu kobiecego w historii armii rosyjskiej.W czasie II Wojny Światowej (Wielkiej Wojny Ojczyźnianej) do miasta ewakuowano wiele fabryk z europejskiej Rosji.Po rozpadzie ZSRR miasto wyludniło się, ale pod koniec XX wieku zaczęło się ponownie rozwijać. W 1995 roku rozpoczęto budowę metra w Krasnojarsku. W 2006 roku w mieście zorganizowano pierwszy z rosyjskich uniwersytetów federalnych, Syberyjski Uniwersytet Federalny.

Wreszcie w dniu 24 października 2019 roku odnotowałem na Facebooku  – jest godz. 21,30 , po czterech dniach i nocach podroży pociągiem Transsyberyjskim dotarliśmy z Valentiną do Irkucka nad rzeką Angarą i Jeziorem Bajkał tj. ponad 5000 km ( w Polsce jest godz. 15,30)

Następnego dnia 25 października oczywiście odwiedziny w  słynnej wiosce Listwinienka nad rzeką Angarą i Jeziorem Bajkał.  Super pogoda, i dodatnia temperatura +1 °C. Widoki jak z bajki. Naprawdę warto było to zobaczyć. W tym dniu oczywiście zwiedzanie w miejscowości Talci skansenu starej zabudowy syberyjskiej m.in. Buriackich domów, domów kupców, myśliwych, urzędników, kozaków, budynek cerkwi, więzienie i wiele innych.

Nadto oczywiście Jezioro Bajkał w którym niezwykle czysta woda. Jest to na dodatek najstarszy na Świecie zbiornik wody pitnej i najgłębszy. Pod względem wielkości siódmy na Świecie i drugi w Azji. Należy zaznaczyć, ze Bajkał to jezioro pochodzenia tektonicznego w południowej części wschodniej Syberii, najgłębsze jezioro na świecie, największy naturalny zbiornik słodkiej wody i największe pod względem powierzchni jezioro słodkowodne na kontynencie.Jezioro i tereny przybrzeżne wyróżniają się wyjątkową różnorodnością flory i fauny, większość gatunków zwierząt jest endemicznych. Położone jest w centrum Azji na pograniczu obwodu irkuckiego i Republiki Buriacji. Jezioro rozciąga się z południowego zachodu na północny wschód przez 636 km w formie gigantycznego półksiężyca. Szerokość zbiornika waha się od 24 do 79km. Dno Bajkału w najgłębszej części znajduje się 1187 metrów poniżej poziomu Oceanu. Powierzchnia lustra wody Bajkału wynosi 31 722 km²(bez wysp), co w przybliżeniu odpowiada powierzchni krajów takich jak Belgia czy Holandia. Pod względem powierzchni wody Bajkał zajmuje siódme miejsce wśród największych jezior na świecie. Powierzchnia zlewni wynosi 571 tys. km². Długość linii brzegowej wynosi 2000 km.Jezioro położone jest w rodzaju niecki, otoczonej ze wszystkich stron pasmami górskimi i wzgórzami. Jednocześnie zachodnie wybrzeże jest skaliste i strome, rzeźba wschodniego wybrzeża jest łagodniejsza (w niektórych miejscach góry cofają się od wybrzeża o kilkadziesiąt kilometrów. Maksymalna głębokość została zmapowana w 1992 i potwierdzona w 2002 roku w wyniku wspólnego belgijsko-hiszpańsko-rosyjskiego projektu stworzenia nowej mapy batymetrycznej Bajkału, kiedy głębokości zostały zdigitalizowane w 1 312 788 punktach akwenu jeziora ( wartości głębokości uzyskano w wyniku przeliczenia danych sondowań akustycznych w połączeniu z dodatkowymi informacjami batymetrycznymi, w tym echolokacją i profilowaniem sejsmicznym, w tym projekcie uczestniczył jeden z autorów odkrycia maksymalnej głębokości, L.G. Kolotilo. Jeśli weźmiemy pod uwagę, że lustra wody jeziora znajdują się na wysokości 456 m n.p.m., to dolny punkt akwenu leży 1187 m poniżej poziomu oceanu światowego, co sprawia, że ​​misa Bajkał jest również jedną z najgłębszych depresji kontynentalnych. Bardzo duża jest również średnia głębokość jeziora – 744,4 m. Przekracza maksymalne głębokości wielu bardzo głębokich jezior. Oprócz Bajkału tylko dwa jeziora na Ziemi mają głębokość ponad 1000 metrów: Tanganika (1470 m) i Morze Kaspijskie (1025 m). W 1957 roku echosonda zarejestrowała głębokość 1940 metrów, ale przy sprawdzaniu zwykłą partią (na kablu) nie zostało to potwierdzone.Zasoby wodne Bajkału są gigantyczne – 23 615,39 km³ (ok. 19% ze 123 tys. km³ wszystkich światowych zasobów wody słodkiej w jeziorach). Aby to zobrazować to pod względem zasobów słodkiej wody Bajkał zajmuje pierwsze miejsce na świecie wśród jezior. W Bajkale jest więcej wody niż we wszystkich pięciu Wielkich Jeziorach Ameryki Północnej (Superior, Michigan, Huron, Erie, Ontario) łącznie i 25 razy więcej niż w Jeziorze Ładoga. Jeśli weźmiemy wartość bezwzględną wśród wszystkich jezior świata, to Bajkał pod względem objętości wody jest gorszy tylko od Morza Kaspijskiego.Największe rzeki wpływające do Bajkału to Selenga, Górna Angara, Barguzin, Turka, Śnieżna, Kiczera, Tyja, Gołoustnaja i Buguldejka. Z jeziora wypływa tylko jedna rzeka – Angara.Woda w jeziorze jest tak przeźroczysta, że ​​pojedyncze kamienie i różne przedmioty widać na głębokości do 40 metrów. Zwykle dzieje się to wiosną, kiedy woda w jeziorze jest niebieska. Latem i jesienią, gdy w nagrzanej słońcem wodzie rozwija się masa organizmów roślinnych i zwierzęcych, jej przezroczystość spada do 8-10 m, a barwa staje się niebiesko-zielono-zielona.W okresie zamarzania, średnio od 9 stycznia do 4 maja,  Bajkał zamarza całkowicie, z wyjątkiem niewielkiego odcinka o długości 15–20 km, położonego u źródeł Angary. Okres żeglugi dla statków pasażerskich i towarowych jest zwykle otwarty od czerwca do września; statki badawcze rozpoczynają żeglugę po otwarciu jeziora z lodu i kończą ją zamrożeniem Bajkału, czyli od maja do stycznia.Pod koniec zimy miąższość lodu na Bajkale sięga 1 m, a na zatoki – 1,5-2 m Przy silnych mrozach pęknięcia, zwane lokalnie „pęknięciami stanowo”, rozbijają lód na oddzielne pola. Długość takich szczelin wynosi 10–30 km, a szerokość 2–3 m. Pęknięcia występują corocznie, w przybliżeniu w tych samych rejonach jeziora. Towarzyszy im głośny trzask, przypominający grzmot lub wystrzały armatnie. Dzięki pęknięciom lodu ryby w jeziorze nie umierają z powodu braku tlenu. Lód Bajkał jest również bardzo przezroczysty i przenikają przez niego promienie słoneczne, dzięki czemu w wodzie kwitną glony planktonowe, które uwalniają tlen. Wzdłuż brzegów jeziora Bajkał można obserwować zimą groty lodowe i bryzgi.Lód Bajkał przedstawia naukowcom wiele tajemnic. Wzdłuż całego wybrzeża płytkie wody przybrzeżne (półki) i podwodne zbocza są mniej lub bardziej rozwinięte; są podwodne brzegi, a nawet podwodne grzbiety; wyraża się dno trzech głównych basenów jeziora, południowego, środkowego i północnego, oddzielone od siebie dwoma grzbietami – Akademickim i Selenginskim. Najbardziej wyrazisty jest Grzbiet Akademicki, który ciągnie się od wyspy Olkhon do wysp Uszkany, które są jego najwyższą częścią. Jego długość wynosi około 100 km, maksymalna wysokość nad dnem Bajkału to 1848 m.Na Bajkale znajduje się 27 wysp. Masy wodne jeziora Bajkał wpływają na klimat strefy przybrzeżnej. Zimy są tu łagodniejsze, a lata chłodniejsze. Początek wiosny na Bajkale jest opóźniony o 10-15 dni w porównaniu z okolicznymi terenami, a jesień jest często dość długa.Maksymalna zarejestrowana temperatura powietrza wynosi +34 °C, a średnia wzrasta w ostatnich latach.Około 1000 gatunków, 96 rodzajów, 11 rodzin i podrodzin należy do endemitów Bajkału. 27 gatunków ryb żyjących w jeziorze nie występuje nigdzie indziej.W rejonie Bajkału jest też pięć głównych obszarów chronionych w tym trzy ścisłe rezerwaty oraz dwa parki narodowe. 

Następnego dnia zwiedzanie Irkucka i spacer po tym pięknym mieście, pełnego starej zabudowy z okresu Cesarstwa. Irkuck jest największym miastem i centrum administracyjnym obwodu irkuckiego. Z populacją 617.473 według spisu z 2010 roku Irkuck jest 25-tym największym miastem w Rosji pod względem liczby ludności a 5-tym co do wielkości w Syberyjskim Okręgu Federalnym i jednym z największych miast na Syberii. Wielu wybitnych Rosjan zostało wysłanych na emigrację do Irkucka za udział w buncie dekabrystów w 1825 roku, a miasto stało się placówką zesłańczą na resztę stulecia. Zachowało się kilka zabytkowych drewnianych domów. Kiedy kolej dotarła do Irkucka, zyskała przydomek „Paryż Syberii”. Miasto było centrum zaciekłych walk w rosyjskiej wojnie domowej w latach 1918-20. Później, w okresie sowieckim, w jego architekturze dominował obowiązkowy styl do kwadratu. Miasto stało się głównym ośrodkiem produkcji samolotów. Historyczne centrum Irkucka znajduje się na wstępnej liście światowego dziedzictwa UNESCO.Irkuck został nazwany na cześć rzeki Irkut.

Przed rewolucją miasto nazywało się „Wschodni Paryż”, „Syberyjski Petersburg”, „Syberyjskie Ateny”. W 1652 roku Iwan Pochabow zbudował w pobliżu Irkucka zimowe kwatery do handlu złotem i pobierania podatków futrzanych od Buriatów. W 1661 roku Jakow Pochabow zbudował w pobliżu też mały fort. W 1686 roku Ostrog otrzymał od rządu oficjalne prawa miejskie.Więzienie w Irkucku, założone w 1661 roku jako placówka rozwoju rosyjskich odkrywców w rejonie Angary, ze względu na korzystne położenie geograficzne szybko przestało być tylko budowlą obronną. Według dokumentów historycznych, 10 lat później, w 1671 roku, oprócz żołnierzy mieszkali tutaj „chłopi oracze z żonami i dziećmi”. Pojawił się posad, który dał początek kwartałom mieszkalnym przyszłego miasta. Jeśli chodzi o samo więzienie, w miarę wzrostu jego wpływów w regionie było ono dwukrotnie całkowicie przebudowywane a to w 1669 i 1693 roku, powiększając swoje rozmiary. Pierwsze połączenie drogowe między Moskwą a Irkuckiem, Trakt Syberyjski, powstało w 1760 roku i przyniosło korzyści gospodarce miasta. Wiele nowych produktów, często importowanych z Chin, po raz pierwszy stało się powszechnie dostępnych w Irkucku. Importowano i handlowano złotem, diamentami, futrami, drewnem, jedwabiem i herbatą. W 1821 roku w ramach reform Michaiła Speranskiego, administracyjnie podzielono Syberię. Irkuck stał się siedzibą Generalnego Gubernatora Syberii Wschodniej. Na początku XIX wieku wielu rosyjskich artystów, oficerów i szlachciców zostało wysłanych na zesłanie na Syberię za udział w buncie dekabrystów przeciwko carowi Mikołajowi I. Irkuck stał się głównym ośrodkiem życia intelektualnego i społecznego tych zesłańców, a oni bardzo się rozwinęli i przyczynili do dziedzictwa kulturowego miasta. Mieli zbudowane drewniane domy, ozdobione ręcznie rzeźbionymi dekoracjami. Wiele z nich przetrwało do dziś, w jaskrawym kontraście ze standardowymi sowieckimi blokami mieszkalnymi, które je otaczają. W centrum Irkucka jest Katedra Objawienia Pańskiego z 1865 roku. Pod koniec XIX wieku populacja składała się z jednego wygnańca na dwóch mieszkańców. Ludzie o różnym pochodzeniu, od członków powstania dekabrystów po bolszewików, byli w Irkucku przez wiele lat i wywarli ogromny wpływ na kulturę i rozwój miasta. W rezultacie Irkuck stał się prosperującym ośrodkiem kulturalnym i edukacyjnym na Syberii Wschodniej.W latach komunistycznych uprzemysłowienie Irkucka i ogólnie Syberii było silnie wspierane. Wielki Zbiornik Irkucki został zbudowany na rzece Angara w latach 1950-1959 w celu wytwarzania energii wodnej i ułatwienia rozwoju przemysłowego. Katedra Objawienia Pańskiego, pałac gubernatora, szkoła medyczna, muzeum, szpital wojskowy i fabryki należą do instytucji i budynków publicznych. Pomnik Aleksandra Kołczaka, zaprojektowany przez Wiaczesława Klikowa, został odsłonięty w 2004 roku.

Głębokość zmarzliny zmniejszyła się z 200 m do 100 m a Irkuck charakteryzuje się ekstremalną zmiennością temperatur pomiędzy porami roku. Latem może być bardzo ciepło, a zimą bardzo zimno. Jednak jezioro Bajkał ma działanie hartujące, powodując, że temperatury w Irkucku są mniej ekstremalne niż gdziekolwiek indziej na Syberii. Najcieplejszym miesiącem w roku jest lipiec, kiedy średnia temperatura wynosi +18 °C.  Najzimniejszym miesiącem w roku jest styczeń, kiedy średnia temperatura wynosi -18°C.

W ramach represji za działalność polityczną lub będąc jeńcami wojennymi, setki tysięcy Polaków zostały zesłane przez władze rosyjskie na katorgę tj. ciężkie roboty w twierdzach, skazane na osiedlenie wraz z rodzinami, zamieszkanie, osadzenie, administracyjnie karnie wcielone do armii Imperium Rosyjskiego, do rot aresztanckich lub skazane na ciężkie roboty w kopalniach oraz fabrykach. Pierwszymi w historii Polakami zesłanymi do Carstwa Rosyjskiego na Syberię byli jeńcy wojenni z czasów wojny Stefana Batorego z Rosją. Później dołączyli do nich wzięci do rosyjskiej niewoli uczestnicy dymitriad i wojen polsko-rosyjskich XVII wieku. W 1660, w czasie wojen polsko-rosyjskich, został wzięty do niewoli Adam Kamieński, który został zesłany na Syberię. Wędrując wraz z innymi zesłańcami trafił do Jakucka przez Tobolsk, Jenisejsk i Ust´-Kut. Po zwolnieniu w 1672 napisał swój pamiętnik – Dyaryusz więzienia moskiewskiego, miast i miejsc. Jest to pierwszy w historii opis Syberii napisany w języku polskim.

W 1623 roku J. Pleszewski, na czele 50 Kozaków, dotarł do górnego biegu Angary i pobrał jasak od miejscowych plemion tunguskich. W 1665 roku polski zesłaniec syberyjski Nicefor Czernichowski zabił miejscowego carskiego wojewodę, odbudował zniszczony gródek Ałbazin, stawiając w jego miejscu drewnianą twierdzę Jaxa. Dzięki niemu skutecznie przeciwstawił się Tunguzom, ściągał od nich daninę w futrach, osłaniając kolonizację rolniczą. Jaxa stało się przez krótki czas państewkiem, z którym korespondencję dyplomatyczną w języku polskim prowadziły Rosja i Chiny. Jednak już w 1672 roku zmuszony był z powrotem uznać władzę cara, kontynuując kolonizację wzdłuż Amuru. Z biegiem lat przybywali zesłani za udział w powstaniach, spiskach itd. Jednak tak naprawdę to wielu Polskich zesłańców pozostawało też na Syberii. Ci którzy pozostali w Irkucku w krótkim czasie przyczynili się do rozwoju cywilizacyjnego tego miasta, dzięki temu, że przybyli tam polscy lekarze, nauczyciele muzyki, języków i tańca, rzemieślnicy i ludzie interesu. Założono Magazyn Towarów Warszawskich, Polacy uruchomili browar, hotel i restaurację.W Irkucku znajduje się Kościół Polski. Jest nim Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, który został wzniesiony w latach 1881-1884 na miejscu drewnianego kościoła katolickiego zbudowanego w 1826 roku, który spłonął w wielkim pożarze Irkucka w lipcu 1879 roku. Kościół nazywany jest także „kościołem polskim”, gdyż powstał dzięki zamieszkałym w Irkucku zesłańcom powstania styczniowego (1863-1864), ale też jest nazywany ze względu na zewnętrzne wykończenie z klinkieru „kościołem czerwonym”. W latach 1974-1978 został też zaadoptowany na salę organową i obecnie stanowi drugi budynek irkuckiej filharmonii, jest również jedynym na Syberii obiektem architektonicznym urządzonym wewnątrz w stylu neogotyckim. Budynek jest położony przy ul. Suche-Batora 1.Co jest bardzo również ciekawe stanął tam pomnik św. Jana Pawła II. To najdalej na Wschód od Moskwy zlokalizowany obelisk papieża – Polaka. Rzeźba została przywieziona do Irkucka w 2017 roku i jest darem polskich motocyklistów – uczestników Rajdu Katyńskiego. Ceremonii poświęcenia i odsłonięcia pomnika przewodniczył ordynariusz miejscowej diecezji pod wezwaniem św. Józefa ksiądz biskup Cyryl Klimowicz. Duszpasterz wezwał wiernych do zgłębiania nauki św. Jana Pawła II i kierowania się w codziennym życiu wskazaniami, które pozostawił katolikom papież – Polak.  Kościół ten odwiedziłem wraz z moją żoną. Podkreślić trzeba też, że Polacy mieszkający w Moskwie też wcześniej doczekali dnia, kiedy do stolicy Rosji zawitał Św. Jan Paweł II. Otóż było to w  dniu 14 października 2011 roku na wewnętrznym dziedzińcu Wszechrosyjskiej Państwowej Biblioteki Literatury Obcej w Moskwie im. M. I. Rudomino (WPBLO), gdzie został odsłonięty pomnik Karola Wojtyły – Jana Pawła II. (http://pressmania.pl/pomniki-swietego-jana-pawla-ii-w-rosji/) Świadczy to o zmianach podejścia władz do wiary katolickiej. Cóż bezpośrednio po rewolucji Kościół katolicki w Związku Radzieckim liczył ok. 1 mln 650 tys. wiernych, 397 księży, posiadał blisko 580 kościołów i kaplic. Jednak wojna domowa wywołana przez bolszewików ze społeczeństwem, w tym z chrześcijaństwem i religiami w ogóle, doprowadziła do likwidacji ogromnej liczby świątyń i zamordowaniem wielkiej liczby ludności państwa w tym też dotknęła okrutnie katolików i ich kapłanów. (trochę więcej o historii katolicyzmu w Rosji https://www.ekai.pl/kosciol-katolicki-w-rosji/ )

Niestety ciężka choroba która dotknęła brata mojej żony skróciła naszą podróż, którą planowaliśmy odbyć aż do Władywostoku. Chciałem tym samym trochę domknąć moje podróże i dotrzeć do Pacyfiku, gdyż wcześniej byłem na Hawajach, w Los Angeles oraz w  Vancouver, czyli po drugiej stronie tego Oceanu. 

W drodze powrotnej spotkała mnie niespodzianka. Naszą sąsiadką w podróży była kobieta, która mieszkała w Usoli, gdzie był zesłany święty Rafał Kalinowski. Kobieta ta opowiadała o polskich delegacjach rządowych odwiedzających tę miejscowość. W Usoli mieszka również Polka, która jest nauczycielką w tamtejszej szkole podstawowej, która służy zawsze jako tłumaczka oraz naucza chętnych języka polskiego. Święty Rafał Kalinowski m.in. budował Klasztor Karmelitów Bosych w moim mieście rodzinnym w Wadowicach. Za udział w Powstaniu Styczniowym w dniu 2 czerwca 1864 roku został skazany na śmierć. Dzięki staraniom i koneksjom rodziny poddano ten wyrok rewizji i 2 lipca tegoż roku orzeczono wyrok 10-letniej katorgi wraz z pozbawieniem szlachectwa i przywilejów stanu.W dniu 1 lipca 1864 roku Kalinowski opuścił Wilno i przybył do Irkucka na wiosnę 1865 tuż przed Wielkanocą. Droga na zesłanie wiodła przez Petersburg, Moskwę, Niżny Nowogród, Kazań, Perm, Tobolsk, Tomsk i Krasnojarsk. W Irkucku zesłańcy byli kierowani do punktów docelowych zesłania; Kalinowski był przekonany, że trafi do kopalni srebra w Nerczyńsku, ale irkucki gubernator dał mu możliwość wybrania miejsca zesłania, i przyszły święty ostatecznie znalazł się w Usoli. Znajdowała się tam grupa kilkudziesięciu Polaków, w tym jego towarzysze z Litwy, Jakub Gieysztor i Aleksander Oskierko. W czasie katorgi pracował w warzelni soli i przy uprawie warzyw. Praca, wymagająca dużych sił fizycznych, polegała na wyciąganiu osadów mineralnych z kotłów, w których krystalizowała się sól. Mieszkał w koszarach i musiał zakładać kajdany, gdy opuszczał wyspę. W zesłańczym samorządzie rozrastającej się i liczącej kilkaset osób zbiorowości pełnił funkcję sędziego.Na zesłaniu Kalinowski coraz mocniej utwierdzał się w przekonaniu, że powinien wstąpić w stan duchowny. Po zwolnieniu z katorgi już w 1876 roku Kalinowski zwrócił się listownie do prowincjała karmelitów w Austrii z prośbą o podanie warunków przyjęcia do nowicjatu.W dniu 6 listopada 1878 roku złożył pierwsze śluby zakonne, a następnie odbył trzyletnie studia teologiczno-filozoficzne w zakonnym kolegium położonym w Györ na Węgrzech. W 1880 roku uzyskał zwolnienie z poddaństwa rosyjskiemu carowi i został obywatelem Galicji.W dniu 27 listopada 1881 roku złożył śluby wieczyste na ręce generała Zakonu Karmelitów Bosych i dzień później wyjechał do klasztoru w Czernej pod Krakowem. W dniu 6 stycznia 1882 roku Kalinowski otrzymał z rąk biskupa Albina Dunajewskiego święcenie subdiakonatu, dwa dni później – diakonatu, a 9 dni później – święcenia kapłańskie. Carat zlikwidował wszystkie klasztory karmelitańskie na obszarach I Rzeczypospolitej, jedyną istniejącą placówką był klasztor w Czernej. Nie było kontaktów z kierownictwem zakonu i nie przyjmowano nowych kandydatów, a zakonnicy byli starzy i schorowani. Gdy św. Rafał przybył do Czernej, w klasztorze było jedynie trzech Polaków oraz Austriak, Belg i Francuz. W kilka miesięcy po święceniach został wybrany trzecim dyskretem tj. doradcą przeora klasztoru w Czernej, a następnie, przez definitorium generalne, socjuszem magistra nowicjuszy. Trzeciemu zakonowi karmelitańskiemu w Łobzowie służył również jako kierownik duchowy. W dniu 29 listopada 1882 roku, pomimo braku wymaganego na to stanowisko stażu zakonnego, został wybrany przeorem jedynego na ziemiach polskich klasztoru karmelitańskiego. Nowy klasztor miał stanąć w Wadowicach. W 1892 roku, choć budowa fundamentów kościoła i klasztoru dopiero ruszała, został wybrany przeorem wadowickiego klasztoru i był nim do 1894. Urząd ten sprawował również w latach 1897–1898 oraz 1906–1907. Zmarł 15 listopada 1907 roku w wadowickim klasztorze karmelitów o godzinie 8 rano. Został pochowany w grobie ziemnym na czerneńskim cmentarzu przyklasztornym. W 1937 roku, w związku z toczącym się procesem beatyfikacyjnym, jego szczątki przeniesiono do kaplicy św. Jana od Krzyża w czerneńskim klasztorze.

Tak też po kilku następnych dniach i nocach w dniu 30 października 2019 roku byliśmy  z powrotem w Moskwie. Dopiero tutaj zastał nas pierwszy śnieg. W tym samym dniu wieczorem wyjechaliśmy ekspresem do Sankt Petersburga gdzie przybyliśmy następnego dnia. Łącznie przebyliśmy ponad 12 000 km kolejami rosyjskimi Czyli z Sankt Petersburga przez Moskwę do Irkucka i z powrotem. Naprawdę warto było spełnić to młodzieńcze marzenie.

 

Źródła:

  1. САМАЯ УНИКАЛЬНАЯ ДОРОГА НА ПЛАНЕТЕ, https://archive.ph/20120904113944/www.izvestia.ru/laden/article3114/#selection-783.0-783.34 – (dostęp 18-06-2022)
  2. ТранссибирскаямагистральнаСайте-музее, Байкальскаяпереправа, https://baikal-pereprava.ru/transsib– (dostęp 18-06-2022)
  3. Piotr Milewski, Transsyberyjska. Drogą żelazną przez Rosję i dalej, Kraków: Wydawnictwo Znak, 2014, ISBN 978-83-240-2503-9, OCLC
  4. Encyklopedia Powszechna PWN. G-M. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1974
  5. Strona miasta Irkuck, http://www.irkutsk.org/fed/title_eng.html– (dostęp 18-06-2022)
  6. Agaton Giller: Groby polskie w Irkucku. 1864, https://polona.pl/item/groby-polskie-w-irkucku,Mzk1NDY/37/#info:metadata– (dostęp 18-06-2022)
  7. Andrzej Kotowiecki, Ślady polskości i polskie kościoły w St. Petersburgu, http://pressmania.pl/slady-polskosci-i-polskie-koscioly-w-st-petersburgu/?fbclid=IwAR1g010jkPxWeSswppREjpAduwBVLf0TSjdohI12PCP0VTUiF5v7fFe4vR0– (dostęp 18-06-2022)
  8. MORPHOMETRIC DATA of Lake Baikal, https://users.ugent.be/~mdbatist/intas/morphometry.htm  – (dostęp 18-06-2022)
  9. Lake Baikal – A Touchstone for Global Change and RiftStudies, USGS FactSheet, https://pubs.usgs.gov/fs/baikal/  – (dostęp 18-06-2022)
  10. Lake Baikal, UNESCO World Heritages, https://whc.unesco.org/en/list/754/  – (dostęp 18-06-2022)
  11. РекордыТранс сиба, TRANSSIB.RU, https://transsib.ru/cat-records.htm – (dostęp 18-06-2022)
  12. Transsib.ru, https://transsib.ru/ – (dostęp 18-06-2022)
  13. Andrzej Kotowiecki, Moskiewski Kreml, http://pressmania.pl/moskiewski-kreml/?fbclid=IwAR1vvfr8uMcnzNdOhbQsx-bkpFwuzlMxhN0ze0lPWzSVw3RVsy9Sn6O9X2Y– (dostęp 18-06-2022)
  14. Andrzej Kotowiecki, Katedra Świętego Wasyla, http://pressmania.pl/katedra-swietego-wasyla-w-moskwie/?fbclid=IwAR1_cSO4UHzOoDJBZVXqRM76160eWUMdX24KixyCY3d-uXSZHVodciqMeoQ– (dostęp 18-06-2022)
  15. Andrzej Kotowiecki, Pomniki Świętego Jana Pawła II w Rosji, http://pressmania.pl/pomniki-swietego-jana-pawla-ii-w-rosji/  – (dostęp 18-06-2022)
  16. Andrzej Kotowiecki, Mój przyjaciel prokurator, który uratował honor Rosji, http://pressmania.pl/moj-przyjaciel-prokurator-ktory-uratowal-honor-rosji/?fbclid=IwAR3FWFsV3EAtn7yVFlCMrVPDekM3UF4HCCnLdGRBMMZ_XWfSlAE9sgQlqEs  – (dostęp 18-06-2022)
  17. Andrzej Kotowiecki , Katolicka Katedra Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny w Moskwie, http://pressmania.pl/katolicka-katedra-niepokalanego-poczecia-najswietszej-marii-panny-w-moskwie/?fbclid=IwAR07F9EbP1zBLkp2jNM1UPVqq1I5LfcaBP-zPHj7jJLK4mD2pqW_SumorvU  – (dostęp 18-06-2022)
  18. Andrzej Kotowiecki, Kościół Katolicki Św. Piotra i Pawła w Moskwie – Cz. 1 http://pressmania.pl/kosciol-katolicki-sw-piotra-i-pawla-w-moskwie-cz-1/?fbclid=IwAR3cYgac0G56WTAvok57SJE5lTvm2g6xXsTh5GfL6ygP1wkSxX2vSOruxkg  – (dostęp 18-06-2022)
  19. Andrzej Kotowiecki, Kościół Katolicki Św. Piotra i Pawła w Moskwie – Cz. II, http://pressmania.pl/kosciol-katolicki-sw-piotra-i-pawla-w-moskwie-cz-ii/?fbclid=IwAR09-k4OHu5amXDtJ9DwDyUFklvVTbzUFDoXNl7pZXqyy0pM9KZQrnFz0-g  – (dostęp 18-06-2022)
  20. Andrzej Kotowiecki, Katolicki Kościół św. Ludwika w Moskwie, http://pressmania.pl/katolicki-kosciol-sw-ludwika-w-moskwie/?fbclid=IwAR1glm1txJ8RQeWYNKy7kq-AsUYCn9spEFIcbrxe4g6AHQYK4QLQWGkVYH4  – (dostęp 18-06-2022)
  21. Andrzej Kotowiecki, Kościół katolicki św. Olgi i inne wspólnoty katolickie w Moskwie, http://pressmania.pl/kosciol-katolicki-sw-olgi-i-inne-wspolnoty-katolickie-w-moskwie/?fbclid=IwAR1-f4d1vaA_w54Yk0y2oCLxgQkslUAHgGALscnABY3iWkMdocS5Ws8rF1g  – (dostęp 18-06-2022)
  22. Andrzej Kotowiecki, Prześladowania chrześcijan w Związku Radzieckim, http://pressmania.pl/przesladowania-chrzescijan-w-zwiazku-radzieckim/?fbclid=IwAR35l2pTnnzseK9eklKwuZnuz6VUpGIs9RkhFgrKWg3KprIdsPKdGn2CgcQ  – (dostęp 18-06-2022)
  23. Wikipedia.