Francisco Suniaga, pisarz wenezuelski, jest autorem wydanej w 2008 r. bestsellerowej książki „Pasażer Trumana”. Jej reedycja z 2020 r. została uzupełniona zdjęciami archiwalnymi. Także tym, które tu załączam. Fragment tegoż zdjęcia trafił również na okładkę reedycji.
Samo zdjęcie, nieznanego autorstwa, wykonane na początku września 1945 r. w Caracas. W punkcie centralnym elegenacki mężczyzna z wąsem w okularach., To prezydent-elekt Wenezueli Diogenes Escalante.
Obok niego młodszy mężczyzna, przeraźliwie chudy, z papierosem w dłoni. I tylko pytanie – on czy nie on?
Jedno co pewne – on tam wtedy był.

REKLAMA

*****
Jeśli zajrzy się do oficjalnych biografii Jana Kozielewskiego (od 1942 r. pod fałszywym nazwiskiem Jan Karski) to można się z nich dowiedzieć, że w 1945 r. słynny kurier podjął pracę w Bibliotece Hoovera (dziś Instytut Hoovera) pozyskując dlań dokumentację na terenie Europy Zachodniej.
Latem 1945 r. Karski złożył rezygnację w związku z nowymi planami życiowymi – małżeństwo z córką wenezuelskiego dyplomaty.
Ślad tego wydarzenia jest w korespondencji Leszka Serafinowicza do Kazimierza Wierzyńskiego, i dalej tegoż do Mieczysława Grydzewskiego – z paskundym komentarzem.
Historycy przez lata nie potrafili ustalić szczegółów wenezuelskiej miłości Karskiego i spowodowanej tym zdarzeniem wyrwy w życiorysie.
Karski pojawia się ponownie w 1948 r., gdy wiążę się z jezuickim uniwersytetem Georgetown w Waszyngtonie.
Dopiero przed kilku laty Waldemar Piasecki, dziennikarz i sekretarz Jana Karskiego w końcówce jego życia, w wywiadach prasowych ujawnił dane tejże żony – Isabel Escalante. Burzliwe małżeństwo zakończyło się rozwodem po kilku latach. A dalsze losy Isabel pozostają nieznane.
Szczegóły małżeństwa wraz z wyprawą po władzę w Wenezeuli miały być opisane w trzecim tomie biografii Karskiego pod tytułem „Manhattan”, autorstwa tegoż Piaseckiego. Ale tego tomu nie ma w polskich biblotekach, nie ma na Allegro, nie ma na e-bay! Nie ma nawet w Bibliotece Kongresu!

*****
Przejrzałem amerykańskie i brytyjskie archiwa prasowe.
W kronice towarzystkiej Evening Star z dnia 24.07.1945 r. stoi, że w najbliższą niedzielę w kościele Najświętszego Sakramentu na Chevy Chase odbędzie się ślub wdowy Isabel Kerpel-Fronius z domu Escalante z Janem Karskim. Isabel jest córką ambasadora Wenezueli w USA. Zaś Jan to Polak, urodzony w Łodzi, do niedawna na służbie rządu polskiego, autor „Tajnego Państwa”, ostatnio opublikowanego w Nowym Jorku. Ślub bez wesela miał się odbyć tylko w gronie rodzinnym ze względu na żałobę matki panny młodej.
W następnych dniach kronika towarzyska donosiła, że ślub odwołano ze względu na chorobę Isabel.
Przeszukałem indexy ślubów dla dystryktu Columbia. Ślub Karski – Kerpel jest tam odnotowany pod 1945 rokiem. A jednak!
Kronika towarzyska The Baltimore Sun uzupełniła, że miał on miejsce dnia 11.08.1945 r. Zaś rolę drużby pana młodego pełnił Jan Ciechanowski, były ambasador Polski w Waszyngtonie.

*****
Diogenes Escalante był bliskim kolegą od golfa Harrego Trumana, który w kwietniu 1945 r. nieoczekiwanie został prezydentem USA. Na mocy układów pomiędzy stoną rządową i opozycją w Wenezueli, a za cichą protekcją Trumana – w sierpniu 1945 r. Escalante wyznaczono na przyszłego prezydenta swej ojczyzny.
Stawił się on wraz z żoną, dwiema córkami i nowym zięciem w Caracas, aby przejąć władzę. Za swą tymczasową elekcyjną rezydencję obrał Hotel Avila. I w tymże hotelu, dnia 3.09.1945 r., zwariował. Biegał półnagi, twierdząc, że został okradziony z koszul. Podczas gdy koszule leżały na jego łóżku.
Specjalna komisja lekarstwa stwierdziła obłęd, a prezydent Truman podesłał samolot, aby zabrać nieszczęśnika z powrotem do USA.
Wkrótce w samej Wenezueli doszło do przewrotu wojskowego.

*****
Czy Karski pozostawał w Wenezueli aż do 1948 r., gdy już osiadł na stałe w Waszyngtonie? Nie wiadomo.
Prasa brytyjska zdaje się temu przeczyć. Otóż w kilku tytułach prasowych można znależć doniesienie o „Człowieku opasanym złotem”.
Otóż Jan Karski, pisarz, lat 34, w styczniu 1946 roku przybył z USA do Anglii. A następnie w porcie w Newhaven próbował przedostać się do Francji. Angielscy celnicy zrobili mu rewizję osobistą. Podczas niej okazało się, że ciało Karskiego było całe obelpione złotymi suwerenami i sztabkami złota!
Przyłapany na przemycie twierdził, że kupił złoto na bazarze na Wall Street!
W efekcie trafił do aresztu przy Bow Street w Londynie. Podczas rozprawy twierdził, że dwa razy uciekł Niemcom w czasie wojny i pokazywał ślady po torturach Gestapo.
Nieczuły na jego zasługi lodyński sąd dowalił mu 500 funtów grzywny, 25 funtów kosztów sądowych i deportację.

*****
Diogenes Escalante zmarł w 1964 r. w Miami Beach na Florydzie. Jego zwłoki przewieziono do Wenezueli, gdzie miał pogrzeb godny prezydenta.
Isabel, wdowa po węgierskim dyplomacie i rozwodniczka po legendarnym polskim kurierze, w 1955 roku na Florydzie wyszła za Indalecio Lievano, przyszłego ministra spraw zagranicznych Kolumbii.
Ale i to jej małżeństwo się rozpadło. Zdążyła jeszcze wyjść za dwóch Meksykanów – pierwszy Manuel Landa, drugi Jose Rojas.
Zmarła 23.09.1975 r. w Mexico City. Kopie metryki zgonu już mam.
Zgon zgłosiła jej córka z pierwszego małżeństwa Annabellle Kerpel-Fronius.
Annabelle żyje i mieszka dziś na Manhattanie.

A czy na zdjęciu to on czy nie on – to już sami osądźcie.

#Jan_Karski #Wenezuela #Diogenes_Escalante