Louis Jacques Daguerre (1787-1851), uważany za wynalazcę fotografii.
Maciej Orzeszko
182 lata temu, 7 stycznia 1839 r., francuski malarz, scenograf i chemik Louis Jacques Daguerre ogłosił, że używając srebra i miedzianej płytki wynalazł proces zwany dagerotypem. Data ta jest przyjęta za dzień narodzin fotografii.
I. Jak uchwycić obraz? Powstanie dagerotypu
W latach 20-tych XIX w. francuski fizyk i wynalazca Joseph Nicéphore Niépce prowadził prace nad utrwaleniem obrazu, otrzymywanego w urządzeniu, zwanym camera obscura. Pierwsze trwałe zdjęcie – „Widok z okna w Le Gras” – udało mu się uzyskać w 1826 r. Jego czas naświetlania był jednak bardzo długi (według jednych szacunków mógł on wynosić osiem godzin, według innych nawet kilka dni), a ostrość i czytelność obrazu niewielkie.
J. N. Niépce, „Widok z okna w Le Gras”, 1826 r. Prawdopodobnie pierwsza fotografia w historii .
O osiągnięciach Niépce’a dowiedział się Daguerre i w 1829 r. zawiązali spółkę. W 1833 r. Niépce zmarł i Daguerre był zmuszony samodzielnie prowadzić dalsze eksperymenty. W 1835 r. odkrył zjawisko obrazu utajonego, co pozwoliło mu na znaczne skrócenie czasu naświetlania. W 1838 r. opatentował wynalazek i zaoferował do sprzedaży, ale bez sukcesu.
J. N. Niépce, „Martwa natura na stole”, ok. 1832 r.
Materiałem światłoczułym była warstewka jodku srebra na powierzchni polerowanej i posrebrzonej płytki miedzianej. Obraz po naświetleniu wywoływany był w parach rtęci. Zdjęcie charakteryzowało się dużą rozdzielczością oraz bogactwem szczegółów. Powierzchnia dagerotypu była bardzo wrażliwa na dotyk, stąd fotografie umieszczano za szkłem w specjalnym etui. Początkowo czas naświetlania był zbyt długi, by dagerotypię można było wykorzystać w fotografii ludzi, jednak zmieniło się to na początku lat 40. dzięki ulepszeniu procesu chemicznego oraz aparatów i soczewek. Otrzymany obraz był pozytywem, jednak w zależności od kąta patrzenia oglądający postrzegał go bądź jako pozytyw, bądź jako negatyw. Problem braku możliwości duplikowania dagerotypu rozwiązywano poprzez zatrudnianie grafików, którzy na podstawie zdjęć wykonywali ryciny, a te z kolei bez trudności mogły być powielane i wykorzystywane w prasie bądź książkach.
L. J. Daguerre, „Boulevard du Temple”, dagerotyp, 1838 r.
Na początku 1839 r. wynalezienie dagerotypu, jak nazwano tę metodę, zostało ogłoszone w biuletynie Francuskiej Akademii Nauk. 19 sierpnia tego roku François Arago zaprezentował wynalazek na spotkaniu Akademii Nauk i Akademii Sztuk Pięknych w Paryżu.
II. Konkurencja – talbotyp
Jednak w międzyczasie – po ogłoszeniu wynalazku Daguerre’a w biuletynie, ale przed jego prezentacją przez Arago – inny badacz, Brytyjczyk William Fox Talbot, ogłosił się wynalazcą fotografii. Metoda Talbota (talbotypia, zwana też kalotypią) różniła się od metody Daguerre’a zarówno wykorzystywanym procesem chemicznym, jak i podłożem (talbotypia wykonywana była na papierze, dagerotypia na metalowej płytce) oraz wyrazem otrzymywanych odbitek (talbotypia była bardziej malarska i nieostra, dagerotypia cechowała się dużą szczegółowością). Co więcej, w wyniku procesu Talbota otrzymywano negatyw, z którego można było otrzymać nieskończenie wiele pozytywów, podczas gdy dagerotyp nie dawał możliwości multiplikacji odbitki.
William Fox Talbot, Loch Katrine, odbitka na papierze solnym z kalotypu, ok. 1845 r.
III. Upowszechnienie fotografii i kontrowersje wokół kwestii autorstwa
Podczas prezentacji wynalazku w sierpniu 1839 r. Arago nazwał Daguerre’a wynalazcą fotografii. Ogłosił także, że Francja, która kupiła prawa do tego procesu, bezinteresownie przekazuje go światu.
Wkrótce Daguerre wydał publikację „Dagerotyp i diorama, czyli dokładny i autentyczny opis mojej metody oraz aparatów do utrwalania obrazów z camera obscura i stosowanego przeze mnie w dioramie sposobu malowania i oświetlania”. Pominięcie przez Daguerre’a udziału Niépce’a wywołało sprzeciw syna tego ostatniego, który wydał własną historię wynalazku, którego prawdziwym autorem nazwał swojego ojca.
Aparat do wykonywania dagerotypów, ok. 1839 r.
Do początku lat 40-tych XIX w. dagerotypia stała się niezwykle popularna na całym świecie, w szczególności była wykorzystywana do wykonywania portretów. Początkowe niedostatki techniki (aby w 1839 r. wykonać portret, należało bez ruchu pozować przez 15 min. w oślepiającym świetle) udało się przezwyciężyć na początku lat 40. dzięki prowadzonym w wielu krajach próbom jej ulepszenia, polegającym na wprowadzeniu jaśniejszych obiektywów, ulepszonych aparatów itd. Wykonywaniem fotograficznych portretów zajęli się głównie malarze-miniaturzyści i pejzażyści, którzy w wyniku pojawienia się dagerotypii stanęli w obliczu bezrobocia.
Jabez Hogg portretujący w Studio Richarda Bearda, 1843 r. Źródło obrazu: Wikipedia, domena publiczna.
W Europie dagerotypia była w powszechnym użyciu do początku lat 50., w USA – do końca tej dekady. Przez cały ten okres (tj. od 1839 do lat 50.) dagerotypia nie była jedyną techniką, w jakiej wykonywano fotografie. Posługiwano się także fotografią na papierze (kalotypią), ale w zakresie fotografii portretowej nie osiągnęła ona takiej popularności, jak dagerotyp. Wynaleziona w latach 50-tych XIX w. mokra płyta kolodionowa zaczęła stopniowo wypierać dagerotyp. Była to technika negatywowo-pozytywowa, a więc pozwalała na otrzymanie wielu odbitek z jednego negatywu.
Fryderyk Chopin, na podstawie dagerotypu wykonanego w latach 1847-49 przez Louis-Auguste Bissona.
Pierwszymi polskimi dagerotypistami byli Jędrzej Radwański i Maury Scholtz. Pionierem dagerotypii w Krakowie był profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego Stefan Ludwik Kuczyński, który swoje fotografie pokazał po raz pierwszy jesienią 1840 r. We Lwowie pierwsze dagerotypy amatorsko wykonywał Jan Gleisner, a zawodowo – Hipolit Augustyn Chołoniewski. Wkrótce zaczęły powstawać pierwsze studia, oferujące możliwość wykonania dagerotypowanych portretów, a na łamach prasy pojawiły się ogłoszenia o sprzedaży sprzętu fotograficznego.
Mimo dużej liczby wykonywanych fotografii, do dziś zachowanych jest jedynie ok. 500 dagerotypów i wczesnych talbotypów.
M. O.
Zostaw komentarz