Peter Simon Pallas

Peter Simon Pallas był synem słynnego chirurga Simona Pallasa, profesora chirurgii w Collegium Medico-Chirurgicum w Berlinie. Zwiedzając Muzeum Mineralogiczne Fersmana w Moskwie można zobaczyć ogromne płyty meteorytu z Krasnojarska, który w roku 1794 został przez Ernsta Chladniego nazwany „Żelazem Pallasa” na cześć odkrywcy tego meteorytu czyli Petera Simona Pallasa. Dlatego warto przybliżyć historię życia tego wielkiego odkrywcy, podróżnika i naukowca.

REKLAMA

Peter Simon Pallas od najmłodszych lat uczył się intensywnie, studiował u prywatnych nauczycieli i interesował się historią naturalną, później uczęszczał na Uniwersytet w Halle i Uniwersytet w Getyndze. W 1760 przeniósł się na Uniwersytet w Leiden i uzyskał stopień doktora w wieku 19 lat. Następnie podróżował do Anglii i Holandii, doskonaląc swoją wiedzę medyczną i chirurgiczną a także, aby zbadać zbiory historii naturalnej tych krajów, a w 1766 opublikował w Hadze swoje pierwsze prace naukowe. Pallas napisał Miscellanea Zoologica (1766), który zawierał opisy kilku kręgowców nowych dla nauki, które odkrył w holenderskich zbiorach muzealnych. Planowana podróż do Afryki Południowej i Indii Wschodnich nie powiodła się, gdy ojciec odwołał go do Berlina. Tam rozpoczął pracę nad swoją Spicilegia Zoologica (1767–80). Opracował nowy system klasyfikacji zwierząt, oparty na jego teorii historycznego rozwoju w świecie przyrody i jego idei, że organizmy mogą być reprezentowane jak drzewo genealogiczne, pokazując sekwencyjne relacje między różnymi grupami taksonomicznymi. Chwalony za elegancję i dokładność przez współczesnych, system Pallasa został później potwierdzony przez akceptację teorii ewolucji. Osiągnął powszechną sławę wśród europejskich naukowców i został członkiem Royal Society i Accademia dei Lincei. W 1767 r. Pallas został zaproszony przez Katarzynę II z Rosji na stanowisko profesora Akademii Nauk w Petersburgu. W tym czasie Katarzyna Wielka, zainteresowana poznaniem swojego imperium – jego geografii, historii naturalnej, ludów i zasobów – organizowała wyprawy brygad naukowców w celu zbadania długości ziem, którymi rządziła. Przez następne sześć lat, w latach 1768-1774, Pallas kierował ekspedycją, która najpierw podróżowała wzdłuż Wołgi do Samary, a następnie przez Ural na Syberię. Po zwiedzeniu Ałtaju, górnego regionu Amuru i przekroczeniu lodu Bajkału, dotarł pod koniec 1772 r. do miasta Kiachta na granicy mongolskiej. Przez całą podróż wysyłał regularne raporty z powrotem do Petersburga, kronikując swoje obserwacje z dziedziny zoologii i botaniki, a także mineralogii, geologii i etnografii. Regularne raporty przesyłane przez Pallasa do Petersburga były zbierane i publikowane jako Reise durch verschiedene Provinzen des Russischen Reichs (Podróż przez różne prowincje Imperium Rosyjskiego) (3 tomy, 1771-1776). Obejmowali szeroki zakres tematów, w tym geologię i mineralogię, raporty o rdzennych ludach i ich religiach oraz opisy nowych roślin i zwierząt. W 1776 roku Pallas został wybrany zagranicznym członkiem Królewskiej Szwedzkiej Akademii Nauk.

W tym czasie Katarzyna Wielka, zainteresowana poznaniem swojego imperium – jego geografii, historii naturalnej, ludów i zasobów – organizowała wyprawy brygad naukowców w celu zbadania długości ziem, którymi rządziła. Przez następne sześć lat Pallas kierował ekspedycją, która najpierw podróżowała wzdłuż Wołgi do Samary, a następnie przez Ural na Syberię. Po zwiedzeniu Ałtaju, górnego regionu Amuru i przekroczeniu lodu Bajkału, dotarł pod koniec 1772 r. do miasta Kiachta na granicy mongolskiej. Przez całą podróż wysyłał regularne raporty z powrotem do Petersburga, kronikując swoje obserwacje z dziedziny zoologii i botaniki, a także mineralogii, geologii i etnografii. Pallas w końcu wrócił do Petersburga w lipcu 1774 roku. Odkrył i opisał dziesiątki nowych gatunków roślin i zwierząt, wśród nich gatunki, które wkrótce wyginą w wyniku inwazji człowieka na syberyjską dzicz. Bogactwo materiałów zebranych podczas sześcioletniej podróży znacznie powiększyło kolekcje Kunstammer, a wiele próbek jest nadal tam eksponowanych oraz w różnych muzeach Rosyjskiej Akademii Nauk. Wśród najbardziej imponujących jest 600-kilogramowa bryła metalicznej skały znaleziona w pobliżu Krasnojarska, później zidentyfikowana jako część rzadkiego rodzaju meteorytu, któremu nadano klasyfikację „pallasyt”. Po powrocie do Petersburga Pallas kontynuował sortowanie zebranych materiałów, publikując kilka książek z różnych dziedzin, w tym etnografii i geografii. Rozpoczął pracę nad swoją Flora Rossica, obszernym przeglądem botanicznym Rosji, którego ze względu na ograniczenia finansowe ukazały się tylko dwa tomy. Zbliżył się także do Katarzyny Wielkiej, dla której pomógł przeprowadzić osobliwy projekt badawczy, aby spróbować ustalić prawdziwość teorii jednego języka jako podstawy wszystkich języków na świecie. W tym celu podjęto próbę zarejestrowania różnych słów w językach Imperium Rosyjskiego i na całym świecie poprzez rozesłanie ankiety (w USA Jerzy Waszyngton polecił gubernatorom stanów pomóc rosyjskiej cesarzowej w jej badaniach). Wynik został opublikowany jako słownik prostych terminów w ponad 200 językach. Choć metodologicznie błędny, ten eksperyment, a zwłaszcza krytyka jego technik, w dużym stopniu przyczyniły się do stworzenia podstaw do badania językoznawstwa. Katarzyna poprosiła także Pallas, aby uczyła jej wnuków, wielkich książąt Konstantina i Aleksandra (przyszłego Aleksandra I) historii naturalnej. W latach 1793-1794 Pallas poprowadził drugą ekspedycję do południowej Rosji, odwiedzając Krym i Morze Czarne. Towarzyszyła mu córka (pierwsza żona zmarła w 1782 r.) oraz nowa żona, artystka, służba i eskorta wojskowa. W lutym 1793 udali się do Saratowa, a następnie w dół rzeki do Carycyna. Eksplorowali kraj na wschodzie, aw sierpniu podróżowali wzdłuż brzegów Morza Kaspijskiego i w góry Kaukazu. We wrześniu wyjechali na Krym, zimując w Symferopolu. Pallas spędził początek 1794 roku na eksploracji na południowy wschód, aw lipcu udał się w górę doliny Dniepru, wracając we wrześniu do Petersburga. Pallas opisał tę podróż w swoim PS Pallas Bemerkungen auf einer Reise in die Südlichen Statthalterschaften des Russischen Reichs (1799-1801). Katarzyna II dała mu duży majątek w Symferopolu, gdzie Pallas mieszkał aż do śmierci jego drugiej żony w 1810 roku. W ostatnich latach życia pracował nad Zoographica rossi-asiatica, obszernym przeglądem znanej fauny Rosji w trzech tomach. Choć prace ukończono w 1806 roku, publikacja opóźniła się z powodu problemów z powracającym do Niemiec ilustratorem Christianem Geisslerem. Chcąc przyspieszyć pracę Geisslera, Pallas poprosił o pozwolenie na podróż do Berlina w 1810 roku, gdzie zmarł w następnym roku. Jego arcydzieło zoologiczne zostało ostatecznie wydrukowane prawie dwie dekady później, ale pozostało głównym źródłem odniesienia dla rosyjskiej zoologii aż do XX wieku.

Kilka zwierząt zostało opisanych przez Pallasa, a jego nazwisko jest zawarte w ich nazwach zwyczajowych, w tym: jaszczurka szklana Pallasa, żmija Pallasa, kot Pallasa, nietoperz długojęzyczny Pallasa, nietoperz rurkowaty Pallasa, wiewiórka Pallasa, nietoperz Pallasa gajówka , kormoran Pallas i wiele innych. Wyróżnia się go także naukowymi nazwami zwierząt opisywanych przez innych, m.in.: żółw dagestański (Testudo graeca pallasi), pika pallasa (Ochotona pallasi), trznadel pallasa (Emberiza pallasi) i śledź pacyficzny (Clupea). pallasii).

W 1772 roku Pallasowi pokazano 680-kilogramową bryłę metalu znalezioną w pobliżu Krasnojarska. Pallas zorganizował transport do Petersburga. Późniejsza analiza metalu wykazała, że jest to nowy rodzaj meteorytu kamienno-żelaznego. Ten nowy typ meteorytu nazwano po nim pallasytem; sam meteoryt nosi nazwę Krasnojarsk lub czasami Pallas Iron. Nazwa nadana mu został przez Ernsta Chladniego w 1794 roku.

Oprócz meteorytów imię Pallasa nadano kilku opisanym przez niego ptakom i ssakom, a także licznym gatunkom roślin, wulkanowi na Wyspach Kurylskich i górze na południowym Uralu, ulicom w Wołgogradzie, Nowosybirsku i Berlinie, półwysep na Morzu Karskim i miasto Pallasovka w obwodzie wołgogradzkim. Nadto Jego imieniem nazwano asteroidę: 21087 Petsimpallas. Belgijski astronom Eric Elst wybrał nazwę „Sarapul 26851” dla asteroidy, ponieważ w pismach Pallasa wspomniał o swoim upodobaniu do miasta Sarapul w Rosji. Pallas został wybrany członkiem Amerykańskiego Towarzystwa Filozoficznego w 1791 roku. Spośród wielu niemieckich naukowców zaproszonych do Rosji podczas oświeconych rządów Katarzyny Wielkiej Pallas niewątpliwie zrobił najwięcej, aby pogłębić naukowe zrozumienie rozległych ziem Imperium Rosyjskiego.

Na zakończenie należy podkreślić, że meteoryty tzw. Pallasyty są bardzo rzadkie i obecnie uważane za jedne z najpiękniejszych okazów pochodzenia kosmicznego.